Rond de Calvijn-herdenking

(III).

De Catechismus van Calvijn

Behalve door zijn „Institutie" heeft Calvijn ook door zijn Catechismus de Gereformeerde leer alom verbreid. De Catechismus is trouwens sinds de tijd der Reformatie van grote betekenis geweest voor de kennis van de Heilige Schrift en de dogmatiek.

Calvijn zelf zegt: „ De kerk van God kan niet staande blijven zonder Catechismus. Wanneer gij een gebouw gaat optrekken, dat van lange duur zal zijn en niet dadelijk in verval raakt, zorg er dan voor, dat de kinderen onderwezen worden aan de hand van een goede Catechismus, die hun in het kort leert, wat het ware Christendom betekent."

Het woord „Catechismus" betekent eigenlijk alleen: „onderwijs aan de catechumenen" (leerlingen).

Luther is de eerste geweest, die een lesboekje voor de catechisanten samenstelde en dat werkje „catechismus" noemde. Hij schreef er twee, een kleine en een grote Catechismus. Ook Calvijn heeft er twee op zijm naam staan. Andere grote mannen uit de Reformatietijd hebben eveneens Catechismussen vervaardigd: Bullinger, a Lasco, e.a. Grote bekendheid verwierf later de Heidelbergse Catechismus (1563) geheel naar het model van Calvijn samengesteld. In Engeland ontstonden de Grote en de Kleine Westminster Catechismus (1647). Ook in de Roomse Kerk werd het belang van een Catechismus ingezien: Petrus Canisius stelde er een op naar het voorbeeld van Luther.

Tijdens zijn eerste verblijf te Genève schreef Calvijn zijn zgn. Kleine Catechismus (1538). Later achtte hij dit werkje minder geschikt en werkte het om tot een grotere Catechismus, die sinds 1545 bekend staat als de Catechismus van Genève. Hij schreef hem in het Frans en vertaalde hem zelf in het Latijn. Deze Catechismus van Génève, die tot de gereformeerde belijdenisgeschriften gerekend wordt, heeft voor de vestiging van het Calvinisme grote betekenis gehad. Tenslotte heeft de Heidelbergse Catechismus z'n plaats ingenomen en sinds die tijd geniet de zgn. Catechismus van Calvijn minder bekendheid.

De Catechismus van Calvijn telt 55 zondagen, verdeeld over vier hoofdstukken: le het Geloof (zondag 1 t.m. 20) 2e de Wet (zondag 21 t.m. 33) 3e het Gebed (zondag 34 t.m. 43) 4e het Woord en de Sacramenten (zondag 44 t.m. 55)

Deze volgorde is een andere dan die van Luther. Luther behandelt eerst de Wet, daarna het Geloof en tenslotte het Gebed. Calvijn begint met het Geloof en vervolgt met de Wet, om eveneens met het Gebed te besluiten. Dat komt, doordat Luther de Wet hier ziet als kenbron der ellende en tuchtmeester tot Christus, terwijl Calvijn haar meer beschouwt als een regel des geloofs. (Onze Heidelbergse Catechismus heeft beide elementen in zich weten te verenigen: In zondag 2 behandelt ze de Wet als kenbron der ellende, in zondag 34 als regel des geloofs). Als zodanig zou er dus geen principieel verschil zijn tussen de volgorde van Luther en die van Calvijn.

Toch zijn we van mening, dat de theo-

logische visie van Calvijn hierbij een rol heeft gespeeld. Het is enigszins een zwart-wit tekening, als men zegt: „Luther vroeg: Hoe word ik zalig? en Calvijn: Hoe wordt God verheerlijkt? " want het een sluit het ander niet uit. Méér dan ieder ander echter heeft Calvijn geijverd voor de verheerlijking Gods. De kennis van 's mensen ellende, hoe belangrijk op zichzelf ook bij Calvijn, kan hier niet voorop staan. Vóór alle dingen gaat de kennis van God.

Terstond luidt dan ook de eerste vraag: „Wat is het voornaamste doel van het menselijk leven? "

Antwoord: „Het kennen van God, Die ons geschapen heeft." „Zo is het dan recht en billijk, dat wij ons leven besteden tot Zijn eer." „Geen groter ellende kan de mens overkomen, dan deze: Niet tot eer van God te leven, " enz.

De sleutel tot de Catechismus van Calvijn ligt in deze vraag:

„Welke is de beste manier om God te eren?

Deze, dat wij geheel ons vertrouwen op Hem stellen; dat wij Hem dienen door Zijn wil te gehoorzamen; dat wij Hem aanroepen in al onze noden, in Hem onze zaligheid en alle goed zoekende; tenslotte dat wij Hem met hart en mond erkennen als de gever van alle goed."

Dit is ook de indeling van de Catechismus:

1. vertrouwen op God (het Geloof)

2. dienen van God (de Wet)

3. bidden tot God (het Gebed)

4. erkennen van God (Woord en Sacrament)

Het is hier niet mogelijk, deze dingen nader uit te werken en daarom zullen we met dit beknopte overzicht van de Gèneefse Catechismus volstaan.

„De Catechismus van Calvijn" is voortreffelijk uit het Frans vertaald door ds. J. J. Buskes en verschenen in de Libellen-serie als no. 240/241. (Bosch en Keuning, Baarn).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen