Rond de Calvijn-herdenking

(i.)

De jeugd van Calvijn

Johannes Calvijn, of, zoals hij eigenlijk in het Frans heette, Jean Calvin, werd te Noyon geboren, de 10de juli 1509. Zijn vader, Gérard, had zich in die stad opgewerkt tot secretaris van de bisschop. Jean, zijn tweede zoon (hij had zes kinderen) was de meest begaafde en moest studeren. Toen hij 14 jaar oud was verliet hij het ouderlijk huis (zijn moeder Jeanne le Franc was toen reeds overleden) om aan het gymnasium in Parijs te gaan studeren. Hij leerde er onder meer uitstekend Frans en Latijn en voor de vorming van zijn stijl, die hem later tot een der grootste prozaschrijvers van zijn tijd stempelde, zijn die Parijse jaren van beslissende betekenis geweest. Later ging de jonge Calvijn naar Montaigu, waar, in tegenstelling tot Parijs, de tucht afschuwelijk streng gehandhaafd wercl. Hier heeft Calvijn kennis gemaakt met „de nieuwe leer". Montaigu was echter een bolwerk tegen de Reformatie. Er werden speciale colleges gegeven in de polemiek met de Hervormden. Of de jonge Calvijn reeds hier met de Reformatie sympathiseerde, is onzeker. Wel heeft hij in Montaigu de kunst van het disputeren geleerd, waarmee hij later zo vertrouwd was.

Toen zijn vooropleiding achter de rug was, vertrok Calvijn naar Orléans om er rechten te gaan studeren. Hij werkte ongelooflijk hard, zodat hij wel grote vorderingen maakte, maar tevens zijn jeugdig lichaam zó ondermijnde dat zijn vroegtijdige dood er naar alle waarschijnlijkheid het gevolg van is geweest.

Daar, in Orléans, heeft de gedachte van een Reformatie in de Roomse Kerk post gevat bij Calvijn. Die gedachte leefde trouwens bij velen in Frankrijk. Calvijn ging in die tijd al uit preken! Toehoorders zeiden van zijn prediking, dat ze op-de-man-af was, zonder omhaal; nuchtere Schriftverklaring zonder heiligenverhalen. In die tijd is ook zijn vader overleden; hij leefde tot zijn dood toe in onenigheid met de Roomse Kerk. Dat alles heeft natuurlijk bijgedragen tot de vorming van Calvijn in Reformatorische geest.

De bekering van Calvijn

De bekering van Calvijn is een veelomstreden vraagstuk, omdat Calvijn zelf zich daarover bijna niet heeft uitgelaten. Anders dan bijvoorbeeld Augustinus en Luther, sprak Calvijn zelden of nooit over eigen zielservaring. Hij vond dat voor de Kerk des Heeren van zeer ondergeschikt belang.

We zullen de bekering van Calvijn dan

ook moeten beschouwen als het eindpunt van een lange weg, die ertoe leidde. Zelf noemt hij zijn bekering een „subito conversia" (plotselinge ommekeer). Die ommekeer kon niet anders dan radicaal zijn: ze bewerkte terstond een volledige breuk met de Roomse Kerk. Calvijn was toen 24 jaar oud. Hij deed afstand van alle rechten in de Roomse Kerk (hij was o.a. kapelaan van zijn geboorteplaats Noyon) en ging aan het z^verven.

Eerste verblijf te Génève

In 1535 verscheen de eerste druk van het later zo beroemd geworden werk „Institutie of Onderwijzing in de Christelijke Godsdienst." Bij elke volgende druk werd het werk belangrijk uitgebreid. Pas in 1559 kwam de definitieve uitgave tot stand, zoals wij die nu kennen.

Van juli 1536 tot april 1538 was Calvijn voor het eerst te Génève. Onder een pseudoniem gaf hij er colleges over de Heilige Schrift. Hij stelde er de „Artikelen over de regering der Kerk" op en zijn zogenaamde „Catechismus". De regering nam echter maatregelen, die niet naar de zin van Calvijn en zijn collega Farel waren; er ontstond een conflict, dat eindigde met de verbanning van Calvijn.

Tweede verblijf te Génève

Na 31/s jaar gezworven te hebben (hij was o.a. te Straatsburg en te Frankfort geweest) riep de raad van Génève Calvijn terug, omdat ze niemand kon vinden, om de stad uit de moeilijkheden te helpen. Calvijn wilde eerst niet komen, maar op aandringen van Farel voldeed hij toch aan het dringende verzoek.

Calvijn was intussen (1541) gehuwd met een jonge weduwe, Idelette van Buren. Het enige zoontje uit dit huwelijk overleed reeds 14 dagen na de geboorte. Idelette zelf stierf acht jaar na het huwelijk. Na die tijd is Calvijn alleen gebleven.

Calvijns tweede Géneefse periode omvat de belangrijkste jaren van zijn leven:14 jaar van strijd (1541—1555) en 9 jaar van overwinning (1555—1564).

Hoe weinig belangrijk Calvijn z'n eigen persoon achtte, blijkt uit het feit, dat hij na zijn terugkeer in Génève bij zijn eerste openbare Bijbellezing verder ging met het hoofdstuk, waarin hij 3^2 jaar tevoren was blijven steken, zonder er ook maar één woord over te zeggen!

In deze tijd stelde Calvijn een nieuwe kerkorde op, gaf hij een schitterende Franse vertaling van de Institutie, een heldere verhandeling over het Avondmaal en een nieuwe Catechismus. Bovendien preekte hij bijna iedere dag en 's zondags driemaal.

In Génève voerde Calvijn strijd, o.a. met Castellio, die er rector was, maar het Hooglied niet tot de Schrift rekende; later met de Libertijnen; weer later met Servet, die fel de leer van de Drieënheid en de rechtvaardiging bestreed. Servet is wegens ketterij ter dood veroordeeld.

In 1559 werd te Génève de academie gesticht, waarvan Theodore de Beza de eerste rector werd. Tal van beroemde figuren hebben daar hun opleiding ontvangen.

Het einde van Calvijn

Bij de vele werkzaamheden, die Calvijn als predikant van Génève had te verrichten, voerde hij nog een buitengewoon omvangrijke correspondentie en ijverde hij voor de eenheid van alle Protestanten. Het is begrijpelijk dat zijn toch al niet sterke gezondheid door dat onvermoeide Werken zeer heeft geleden. Calvijn leed de laatste jaren van zijn leven haast aan alle denkbare ziekten en kwalen: aderontsteking, jicht, derde-en vierdedaagse koorts, migraine, niersteen, tuberculose Hij wilde echter niet weten van ophouden of rust nemen; God moest hem wakende vinden, zei hij altijd.

De doodsstrijd duurde zeer lang, bijna een jaar. Calvijn nam van allen afscheid, van de raad van de stad, de vrienden, en de predikanten. Met zijn collega's hield hij acht dagen voor zijn dood nog een vriendschappelijke maaltijd, waarbij hij zelf voorging in gebed.

Op 27 mei 1564 overleed de grote Hervormer in de leeftijd van bijna 55 jaar. Op Plainpalais in Génève is hij begraven, doch zijn graf is niet bekend. Beza zei: „Nadat hij ons een voorbeeld van onberispelijk leven heeft gegeven, gaf hij ons nu een zeldzaam voorbeeld van een moedig en Christelijk sterven." En de secretaris van de Raad van Génève schreef de veelzeggende woorden: „Heden is Jean Calvin naar God gegaan. Hem zij alle dank uit het diepst van ons hart."

P.S. Wegens deze artikelen-serie in verband met de Calvijnherdenking is in overleg met de redactie besloten de serie „De Nadere Reformatie" tijdelijk te onderbreken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen