Kerkgeschiedenis

Wij zijn bezig met de behandeling van de Reformatie en Contra-reformatie in de Nederlanden in de 16e eeuw. Boven mijn laatste artikel Kerkgeschiedenis (5-9-'58) prijkt als opschrift: Vaderlandse Geschiedenis. Dit is dus fout.

Hagepreken. De landvoogdes had dan enige moderatie (= matiging) toegezegd en de mensen meenden, dat de openbare preken nu wel toelaatbaar waren.

Maar zo had Margaretha het niet bedoeld. Bovendien mocht zij in deze niet beslissen buiten haar broer, Philips om. Wij kennen deze geschiedenis, maar weten ook, dat zich gepeupel onder de biddende, luisterende schare mengde, om onder het schreeuwen van „Vive les Gueux? " er met piek en zeis op in te slaan.

Zomermaand 1566 begonnen de samenkomsten in het open veld. De eerste hagepreek in N.-Nederland had plaats te Hoogwoud in de buurt van Hoorn op 14-7-'66. Voorganger was Jan Arendsz, mandenmaker te Alkmaar.

Dat het met de toegezegde moderatie niet zo mooi verliep, bleek al spoedig, zodat het volk begon te spreken van moorderatie.

Trouwens Margaretha had het prediken en het herbergen van leraars met galeistraf bedreigd. Het volk ging echter door; op klaarlichte dag kwam men met duizenden samen.

Er werd echter niet naar deze stem des volks geluisterd. Wilt ge daarbij een sterk staaltje van de huichelarij van Philips? Margaretha had een tweetal nederlandse edelen, Bergen en Montigny, naar Spanje gezonden met het bekende verzoek om moderatie. Zij zijn nooit meer teruggekomen, maar in Spanje vermoord!

Wel kwam het antwoord op het verzoekschrift binnen.

En welk antwoord! „Er zal een plan van matiging ontworpen worden; de edelen wordt vergiffenis beloofd, mits alle samenspanningen ophouden." Dat leek wel een beetje moedgevend, zou men zo zeggen.

Maar nu komt het meest gruwelijke: Tegelijkertijd liet Philips door een notaris een acte opstellen, waar hij verklaarde deze beloften, als door de nood afgeperst, van nul en gener waarde te beschouwen.

Iloe vinden mijn lezers dat?

Beeldenstorm.

Het volgende bedrijf deed cle deur dicht. De beeldenstorm! Op 19 augustus 1566 brak hij los in de O.L.V. kathedraal van Antwerpen en als een wervelwind ging hij door de gewesten van Zuid naar Noord.

Men heeft zich verwonderd over het bijna gelijktijdige door 't hele land en clat „zonder ennige afspraak."

Eenzelfde gemoedsstemming komt in deze handelingen uit. Men leze vooral wat Groen schrijft op pag. 85 van zijn Handboek (onderaan).

Wie zijn de schuldigen in clit bedrijf? Natuurlijk werd en wordt nog die vraag gesteld.

Het is merkwaardig, wie al zo genoemd worden: Lodewijk van Nassau, want hij had voortdurend voorspeld, dat zoiets gebeuren zou; de spaansgezinden noemden de edelen; zij hadden het volk opgezet; men bedenke dat het slechts een kleine groep was, die zich met de brekerij bezighield, althans geen „rabauwen, " zoals Margaretha aan haar broer schreef.

En clan natuurlijk de predikanten: Datheen, Moded, La Grange enz. Zeker, hun prediking was niet zoetsappig; gepredikt hadden zij tegen de beelden en de afgoderij en de plicht cler Overheid deze aanstoot uit de kerken weg te nemen. „De Overheid moest de plaatsen tot des Heeren heilige dienst gewijd, geheel zuiveren van alle afgoderij en menselijk bijgeloof."

Neen, de ware schuldigen zaten in Madrid en Rome. Zij hadden door hun bloedige en vurige praktijken een gemoedsgesteldheid gekweekt, die tot zulke bewegingen moest leiden.

De gevolgen waren vreselijk. Hij, die er niet om gaf allerlei moord-en schelmstukken uit te halen (zie boven) was razend!

Margaretha nam krachtige tegenmaatregelen; het Verbond der edelen spatte uiteen.

Maar dat was voor Philips blijkbaar niet genoeg. Alva werd gezonden, om zijn wraakwerktuig te zijn. En Margaretha begreep, dat zij als landvoogdes afgedaan had. Zij ging heen.

Velen verlieten nu het land; schijnbaar was alles neergeslagen! Toch was dit niet zo. Dat oude Calvinisme was taai. Wel waren de meeste predikanten gevlucht, maar sommige kwamen terug, om in 't geheim de verstrooide schapen te troosten en te sterken.

Hoe dienen wij die Beeldbrekerij te beoordelen? De Roomsen verklaren het „merkwaardig verschijnsel" hieruit, „dat Satan en al zijn helse geesten in die geuzen gevaren waren." Dat is echter een leugen. Moordpartijen en dieverijen hadden niet plaats. Marnix — en velen waren het met heen eens — drukte zich zó uit: „Als hebbende dat volk daarmee niet de Overheid willen verachten, maar alleen door een onbedwongen en vurige ijver alle mensen te kennen geven, hoe hartelijk hun leed was al die afgoderij, die men zo menige jaren met grote lastering en verachting van de naam Gods gedreven had. Indien dat er andere geweest zijn, die haar eigen zelfs daarin gezocht hebben, die mag God de Heere oordelen."

Hier spreekt een tijdgenoot! Dit is zeker waar: het volk mag nooit zijn boekje te buiten gaan en doen wat speciaal de taak, de roeping der Overheid is.

En wat de vernieling van zovele kunstschatten betreft, waarmee men ook al komt aandragen: Is dit erger dan dat duizenden en duizenden vermoord zijn? Denk ook aan het lot van Bergen en Montigny later van Egmond en Hoorne. Het kwaad loont zijn meester!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen