Kerkelijk besef

(19).

Alvorens in dit artikel 'n begin te maken met het verstrekken van n door verschillende verenigingen en lezers gevraagde opgave van bronnen over kerkelijk besef en over de geschiedenis der gedeelde Geref. kerk in de laatste 125 jaar, moet ik noodzakelijk de aandacht vestigen op de volgende feiten:

1. Er zijn niet veel boeken (of boekjes), die ons onderwerp speciaal behandelen.

Conclusie hieruit is: we zullen dus de stof moeten putten uit die werken, die meer het hele terrein (der Afscheiding b.v.) bestrijken.

2. De boeken, die er op dit algemene en dit bijzondere terrein zijn, zijn heus niet allemaal „goed" te noemen. Met „goed" bedoel ik allereerst „principieel zuiver" en vervolgens „historisch betrouwbaar" Ter wille van verdediging van eigen kerkelijk standpunt, rangschikt of verklaart men van andere zijde (bewust of onbewust) de kerkelijke gebeurtenissen en hun samenhang wel eens, zoals het 't best „in eigen straatje" past! De meeste lezers van zo'n werk merken dit niet op, omdat zij niet ter zake kundig zijn.

Conclusie: men zij dus voorzichtig en men leze en herleze zeer critisch, dus: met oordeel des onderscheids, wat we trouwens altijd moeten doen.

3. Bronnen (boeken en brochures) uit eigen kring over dit onderwerp zijn — in vergelijking met 't aantal werken uit andere kerkformaties — in nog geringere mate aanwezig.

Tweeërlei conclusie:1. zolang ze er niet zijn, zullen we het dus noodgedwongen met de andere werken moeten doen, en 2. in deze leemte zal op de een of andere manier door onszelf voorzien moeten worden. Voor weergave van eigen standpunt hebben onze verenigingen werken nodig van eigen mensen, waarover ik aan het slot van mijn literatuuropgave nog iets meer wil zeggen.

Allereerst nu wat namen van boeken, die de hele Afscheidingsgeschiedenis of 'n bepaald deel ervan behandelen:

1. „Officiële stukken over de uitgang uit het Ned. Herv. Kerkgenootschap" door ds. H. P. Scholte, ds. A. Brummelkamp, ds. S. v. Velzen, ds. G. F. Gezel-Ie Meerburg, ds. A. C. van Raalte.

2. „Archiefstukken betreffende de Afscheiding van 1834", door dr. F. L. Bos, 4 delen.

3. „De Afscheiding" door dr. G. Keizer.

4. „De Afscheiding' door dr. J. C. Rullmann.

5. „De Afscheiding in haar wording en beginperiode" door dr. J. C. van dei-Does.

Deze boeken zijn met grote historische nauwkeurigheid geschreven. Van dit soort werken zijn er nog wel meer te noemen, maar ik geloof, dat de 5 bovenstaande al stof te óver geven voor onze verenigingen. No. 4 is het eerste deel van 'n trilogie (= 3-delig werk) van dr. R. De twee andere delen heten: „De strijd voor kerkherstel" en „De Doleantie". Verder heeft dr. R. nog 'n apart boekje „Doleantie-stemmen', dat goed aansluit bij zijn 3de deel „De Doleantie". No. 5 heeft eveneens 'n vervolgdeel: „De Doleantie in haar wording en beginperiode", ook door dr. J. C. v. d. Does.

Ten tweede noem ik enkele grote gedenkboeken, waarin heel veel kerkhistorie te vinden is:

van de zijde der Geref. Kerken

6. „Van 's Heeren wegen' (de Afscheiding op "10-12 okt. 1934 te Utrecht herdacht).

7. „De Reformatie van '86" (gedenkboek bij het halve-eeuwgetij der Doleantie, uitgegeven 1936). In dit laatste boek zij men op z'n hoede voor de sterk aan de dag komende „Doleantie-verheerlijking"!

Van de zijde der Chr. Geref. Kerken:8. „Gedenkboek bij de herdenking v.h. eeuwjaar der Afscheiding 1834—1934, " uitgegeven 1934.

En van onze zijde? . Tot heden zijn er geen grote, dikke en uitgebreide werken uitgegeven. Wel hebben wij als kerkgroep in okt. 1934 ook de Afscheiding herdacht in twee herdenkings-samenkomsten en is er toen door wijlen ds. G. H. Kersten 'n historisch-gedocumenteerde rede gehouden, die niet apart in druk verschenen is, maar die te vinden is in ons kerkelijk orgaan van dat jaar.

Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan der Theol. Hogeschool der Geref. Kerken te Kampen in 1954 zijn er wederom grote gedenkboeken verschenen, waarin eveneens veel kerkhistorie over de Afscheiding te vinden is:

9. „Sola gratia , officiëel gedenkboek 100-jarige herdenking der Theol. Hogeschool te Kampen, 1954.

10. „Een monument der Afscheiding" door ds. W. de Graaf (1954). En van de zijde der Geref. Kerken (art. 31), die gelijktijdig dit feit herdachten, verscheen ook 'n gedenkboek:

11. „Tot de prediking van het Woord des geloofs" (gedenkboek 100-jarig bestaan der Theol. Hogeschool te Kampen, 1954).

De no's. 9 en 10 geven ontzaglijk veel historisch materiaal. De nieuwste gegevens zijn erin verwerkt.

Een boek, eveneens van art. 31-zijde, dat de üoorgeschiedenis der Afscheiding (1815—34) op oorspronkelijke wijze belicht, is dat van ds. I. de Wolff: „De strijd om de Kerk in de 19e eeuw."

Ook hierin zijn — dank zij bronnenpublicatie uit de Nederlandse rijksarchieven in de jaren 1939—1946 — heel veel nieuwe gegevens te vinden.

De meeste gedenkboeken zijn rijk geïllustreerd, wat verhelderend werkt, als men al lezende zich voorstellingen vormt van het kerkelijk, staatkundig en maatschappelijk leven van de beschreven tijd.

Nogmaals, jongeren: dat ik deze boeken noem, betekent niet, dat wij, leden der Geref. Gemeenten, het altijd voor de volle 100 % met de inhoud ervan eens kunnen zijn. Doe evenals de bijen: puur er dat uit, wat nodig is voor het aanleggen van 'n voorraadje. Onnodig te zeggen, dat deze werken ook voor zelfstudie het lezen waard zijn.

Voor ditmaal is mijn plaatsruimte weer vol. Volgend maal D.V. hoop ik met de bronnenopgave verder te gaan.

Gaan we vast aan het lezen en onderzoeken?

KERKMAN,

p.a. Adm. „Daniël", R. v. Catsweg 244a, Gouda.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen