De Synode van Embden

(2).

Deze Synode is en zal altijd blijven een heerlijk lichtpunt te midden van de duisternis, die in de dagen, waarin zij gehouden werd, over deze landen lag uitgespreid. Of moet het niet als een daad van moed en krachtig geloofsvertrouwen worden aangemerkt dat deputaten van onderscheidene gemeenten in een vergadering samenkwamen om een Kerkorde op te stellen, terwijl de Kerk zelf deels „onder het Kruis" zat, deels heinde en verre verstrooid was?

Naar het uitwendige te oordelen scheen de toestand van de Gereformeerde Kerken dezer landen schier hopeloos. Laten wij even de tijd in onze herinnering terugroepen. Het was de tijd, waarin de Bloedraad in Brussel op volle toeren werkte. Alva's macht was schier onoverwinnelijk. De ondernemingen van de Prins van Oranje waren op niets uitgelopen. Een stroom van bloed dompelde land en kerk in de diepste ellende. De willekeur van de dwinglandij was de enige wet, die gold. Niemand was veilig. Met een ijzeren vuist werd er geregeerd. Zelfs de trouwste zonen der Roomse Kerk werden niet ontzien. De bijna altijd dronken en slapende Hessels, een van de rechters van de bloedraad, wist nimmer een ander oordeel te vellen, wanneer men hem uit zijn slaap opwekte om dat tegeven, dan: Ad patibulum, d.i. Naar de galg. De boze Vargas, een andere rechter van deze bloedraad, had als stelregel: „De Ketters hebben de kerken verwoest; de goeden hebben daar niets tegen gedaan; ergo; zij allen moeten hangen."

Niet moedeloos echter was ons volkneergebogen, ook al drukte het geweld van de vijand zwaar op ons volk. Dit zou een raadsel zijn, zo wij niet wisten, dat de moed, die men had, ontleend was aan een krachtig geloofsvertrouwen van een niet onbelangrijk deel van ons volk. Al verzetten zich velen tegen Alva, omdat hij zulke zware belastingen op ons volk legde en hij dit geheel scheen te zullen leegpompen, gaandeweg is de strijd een edeler strijd geworden, namelijk een religie-strijd, waarvan de vrijheid der conscientie de inzet was. Van menselijke hulp was ons volk verstoten. Sommige der Protestantse vorsten van Duitsland zagen het als een schuldige opstand; anderen waren niet geïnteresseerd, omdat de Lutherse Kerk er toch niet wel bij varen zou. Alleen de Prins van Oranje was de zaak der vrijheid van ganser harte toegedaan en had zich met de inzet van zijn gehele persoon en al zijn bezittingen aan de zaak van het verdrukte volk gewijd. Ons volk scheen ten dode opgeschreven. Bij duizenden had men het land verlaten. In Engeland en Duitsland waren vele gemeenten van Nederlandse vluchtelingen. De kerk in ons land echter zat in de ware zin des Woords onder het kruis, maar zoals het eenmaal Israël verging in Egypte, zo verging met de Kerk in Nederland. „Hoe meer de Egyptenaren het volk verdrukten, hoe meer het vermeerderde en hoe meer het wies." De zaak der Reformatie kende de Reformatie een eigen ontwikkeling.

De bodem was hier al reeds meer dan honderd jaar toebereid door de arbeid van de Broeders des Gemenen Levens, van wie Agricola, en Wessel Gansfort bekende vertegenwoordigers geweest zijn. Jille Faber de Bouma, pastoor te Jelsum, predikte reeds vóór Luther het zuivere Evangelie in Friesland. Alhoewel de Lutherse leer, vooral door kooplieden, die op de Duitse steden handel dreven, hier zeer spoedig verbreid werd, heeft de Nederlandse Reformatie in de aanvang meer de lijn van Zwingli gevolgd, dan die van Luther, ja kan er zelfs van een zelfstandige Nederlandse Reformatie sprake zijn. Wel is de Reformatie ernstig geschaad door het drijven van de wederdopers, maar door al die strijd en beproeving is omstreeks 1560 de wereldopleving van de Hervorming zo krachtig, dat nu allerwege nieuwe gemeenten ontstaan, die zich Gereformeerde gemeenten noemen en in welke gemeenten de leer van Calvijn grote invloed had. Opmerkelijk en in verband met ons onderwerp ook belangrijk is, dat deze gemeenten niet als „éénlingen" wilden leven, maar dat men wel bewust naar samenleving en kerkverband streefde, waaruit onmiskenbaar de invloed van Genève en het daar ontstoken licht blijkt. Ook de in de school van Calvijn opgeleide mannen, die als uitmuntende leraren van Gods Kerk optraden, hebben dit streven nadrukkelijk bevorderd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen