De Nadere Reformatie

1.

Inleiding

Voor het tijdperk in de vaderlandse kerkgeschiedenis, dat we gewoonlijk „de Nadere Reformatie" noemen, is tegenwoordig opnieuw belangstelling. De tijd is voorbij, dat men over de „oude schrijvers" sprak met een meewarig lachje of een veelbetekenend schouderophalen.

Men heeft terdege ingezien dat de „oudvaders" niet zonder meer terzijde kunnen worden gelegd, onder anderen omdat ze een inzicht geven in de geestesgesteldheid van een bepaald deel van ons volk. Als prekenbundels en andere stichtelijke werken uit de 17de en 18de eeuw soms twintig maal herdrukt zijn en na twee eeuwen nog gelezen worden, dan moeten ze toch wel iets bevatten dat z'n waarde behoudt door alle tijden. Met voldoening constateren we dat er weer aandacht wordt geschonken aan de werken van de Nadere Reformatoren. Ik noem slechts de studie van Dr. P. J. Kromsigt over „Wilhelmus Schortinghuis", de boeken van Prof. Dr. M. J. A. de Vrijer over Lodenstein, Smijtegelt en Schortinghuis, de dissertatie van Dr. J. van Genderen, gewijd aan Herman Witsius, en andere.

Aan de Universiteiten, met name aan de Rijksuniversiteit te Utrecht, wordt de studie van het Gereformeerd Protestantisme en van de Nadere Reformatie gestimuleerd en het is bijzonder verheugend dat enige tijd geleden een leeropdracht werd verleend aan Dr. S. van der Linde om aan laatstgenoemde Universiteit de geschiedenis van het Gereformeerd Protestantisme te doceren.

Als er in ethische en midden-orthodoxe kringen, waar men zich dus overigens weinig verwant voelt aan de theologen der Nadere Reformatie, weer belangstelling ontstaat voor hun werk, dan mogen wij, die geacht worden „eensgeestes" met hen te zijn, er toch zeker wel kennis van nemen. Ik ben echter van mening dat de oude schrijvers in onze kringen „meer geprezen dan gelezen" zijn. Met „onze kringen" bedoel ik dan niet alleen de Ger. Gem. en de Oud Ger. Gem. maar ook de rechtervleugel van de Ned. Herv. Kerk (de Ger. Bondsrichting) en de Chr. Ger. Kerk. Weliswaar worden ze nog veelvuldig gebruikt in de leesdiensten, en bevatten de boekenrekjes en vlieringen soms werken, die een liefhebber doen watertanden, maar door de sterk verouderde spelling en de vrij ingewikkelde zinsbouw zijn ze voor ons dikwijls ontoegankelijk geworden. Bovendien zijn de omstandigheden, waaronder deze werken zijn ontstaan, geheel anders, dan die, waaronder wij leven, zodat het moeilijk is, zich in de daar geschetste gedachtenwereld te verplaatsen. Dit is te betreuren, want het heeft ongetwijfeld een verschraling van het kerkelijk en een verarming van het geestelijk leven tot gevolg gehad.

Het is natuurlijk dwaasheid, te menen dat de kerkelijke, theologische en algemeen-geestelijke situatie gered zou zijn, als iedereen nu maar de oude schrijvers ter hand wilde nemen. Deze werken laten zich namelijk aan niemand opdringen. Maar door een beter begrip van de tijd, waarin de Nadere Reformatoren hebben geleefd en gewerkt, en van de betekenis, die ze voor het kerkelijk en geestelijk leven hebben gehad, kunnen we ze wel dichterbij brengen en misschien bij deze of gene de lust opwekken om zelf hun werken te onderzoeken. Hij of zij, die zich door de moeilijke vorm heen een weg weet te banen naar de rijke inhoud, zal die moeite ruimschoots beloond vinden.

Alvorens de voornaamste figuren uit de Nadere Reformatie chronologisch te behandelen, heb ik mij voorgesteld, eerst een algemeen overzicht te geven van de achtergrond waartegen hun werken zijn ontstaan, van de binnenlandse en buitenlandse invloeden op deze beweging, van de betekenis voor tijdgenoot en nageslacht om tenslotte de vraag te beantwoorden, welke invloed ze hebben uitgeoefend op de theologische en kerkelijke toestand van onze tijd. Het terrein

is breed en de stof is rijk, zodat we ons tot de hoofdzaken zullen moeten beperken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen