Hei Réveil in Nederland

(Vervolg)

Velen in de 17de en 18de eeuw juichten deze denkers toe. Het was strelend voor de menselijke hoogmoed dat men zich vrij voelde en onafhankelijk in het aanvaarden of afwijzen van wat eeuwenlang als de hoogste waarheid had gegolden.

Het is waar: het Rationalisme, en als gevolg daarvan de „Verlichting", heeft opruiming gehouden onder tal van bijgelovigheden, waaraan men eeuwenlang had vastgehouden. Ik noem bijv.: het geloof aan heksen, spoken, enz. De heksenprocessen raakten gelukkig uit de tijd. Het bleef echter niet bij het bestrijden van het bijgeloof allen. Neen, ook het geloof, het geloof in God en Zijn Woord en in Jezus Christus als de Zaligmaker, dit geloof werd op één lijn gesteld met het bijgeloof. Dat is altijd weer de taktiek van de duivel: waarheid en leugen vermengen.

Het is begrijpelijk dat de Roomse kerk

met haar duizend-en-een bijgelovigheden en fantastische verhalen over heiligen en martelaren een dankbaar mikpunt was voor de spot en kritiek van de „Verlichtingsmensen", welk verstandig mens kon nu toch aan zulke dwaasheden geloof hechten! Hier werd dus de leugen bestreden. En we zouden zeggen: terecht. Maar het geraffineerde was nu, dat men aan het bijgeloof ook het geloof, aan de Roomse tradities ook de inhoud van Gods Woord koppelde, en deze beide over een kam scheerde. Zo zien we langzaam maar zeker de invloeden van Rationalisme en Verlichting de kerk binnentreden. Die invloeden werken als een verdovend gif dat tenslotte leidt tot een slaap des doods.

Omstreeks 1800 is de kerk in deze toestand van geestelijke verdoving, van afstomping geraakt. De grondwaarheden van het Christelijk geloof: De Drieëenheid

De Godheid des Zoons De Erfzonde De Uitverkiezing De leer van vrije genade,

al deze geloofsstukken wil men van de kansels niet meer laten horen. Deze zaken strijden immers met het menselijke verstand, met de ratio? De ene predikant schaamt zich voor de andere om met deze „ouderwetse ideeën" de preekstoel op te gaan. Stel U voor, de mensen zouden U niet voor „verlicht" aanzien, als U nog met zoiets aankwam!

Men zal zich waarschijnlijk afvragen: Maar wat leerden ze dan? Wel, de inhoud van hun preken was: betracht de deugd. De „Verlichting" leerde immers: „Kennis leidt tot deugd. Wie zuivere kennis bezit, zal ook tot de zuivere deugd geraken. De mens kan door eigen vrije wil en door eigen kracht de deugd najagen en beoefenen."

Vandaar dat de mannen van de „Verlichting" er op uit waren kennis en ontwikkeling bij te brengen: „Bouw scholen en ge kunt straks de gevangenissen sluiten!" \

\ Het is niet toevallig dat bijv. „De Maatschappij tot Nut van het Algemeen" juist in deze tijd haar werkzaamheden begon 1784; dat ook in deze tijd een nieuwe schoolwet het licht zag, waarin stond dat de leerlingen „alle Christelijke en maatschappelijke deugden zullen worden aangeleerd." (1806).

Kort samengevat kunnen we de „Verlichting" aldus typeren: Het ging om:

De waarde van de mens. De liefde tot de mens. De belangstelling voor de mens.

Een deugdzaam leven, beheerst en geleid door de rede, ziedaar het hoogste ideaal.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen