Kerkgeschiedenis

III. Schotland.

1. De Hervorming in Schotland.

Het Schotland van die dagen wordt ons geschetst als een land met een rijke kerk, wier goederen aanleiding gaven tot conflicten tussen clerus (= de priesterschap) en adel; verder een arm land en met grote geestelijke onkunde. Het werd geregeerd door Jacobus V (1513—1542). Op zijn buurman, Hendrik VIII van Engeland had hij het niet, omdat hij wist, dat deze het op zijn rijk voorzien had.

Toen Hendrik dan ook gebroken had met Rome, ging Jacobus zich te sterker aan Rome binden. Men begrijpt nu cle reden. Wij voegen er nog bij, dat zijn 2de vrouw een zuster was van de Guises, de felle tegenstanders van de Hugenoten in Frankrijk!

Zo was de situatie, toen dc reformatorische beweging ook in Schotland binnendrong.

Als eerste prediker en martelaar noemen wij Patrick Hamilton. Hij behoorde tot de hoogste adel, had in Parijs zich toegelegd op de studie der klassieken, was naar de hogescholen van Wittenberg en Marburg getogen en daar hervormd geworden.

Teruggekeerd in zijn vaderland gaf hij ook reformatorische wterken uit (o.m. een lutherse leer van de rechtvaardiging) en kwam daardoor op de brandstapel te recht. Hij was de eerste van velen.

In 1542 stierf koning Jacobus, nalatende een dochtertje Mary Stuart, nog maar een week oud.

Het meisje kwam onder regentschap van haar moeder (z. boven) die het kind een fijn roomse en franse(!) opvoeding liet geven. De regering van de koningin-regentes is een tijd van moord en doodslag geweest.

Dit was het werk van de aartsbisschop David Beaton. De adel nam dit niet en omdat hij de prediker George Wishart had laten verbranden, werd hij door de adel vermoord.

Gelukkig was er voor Wishart een opvolger en dat was de beroemde prediker John Knox, van wie terecht gezegd is, dat hij niemand vreesde dan God alleen. Hij werd predikant van de bezetting van het kasteel St. Andrews, luitjes die Beaton hadden omgebracht.

De koningin-regentes liet het kasteel belegeren en riep de hulp in van franse roomsen, die haar een vloot zonden. Na een jaar moest de bezetting zich overgeven (1547) en ook John Knox kwam op de galeien terecht.

Bekend zijn uit clie tijd een paar verhaaltjes. Toen zijn galei eens langs de schotse kust voer, zei hij tegen zijn buurman: Ziet gij daar de toren van St. Andrews? In die kerk zal ik weer het Woord Gods verkondigen. Het is uitgekomen ook. Aardig is ook het verhaal hoe hij een mariabeeld, dat hem voorgehouden werd, om te kussen over boord gooide, zeggende: cle maagd is licht genoeg; laat ze leren zwemmen!

Ruim 1^4 jaar later werd hij echter in vrijheid gesteld. Hij vertrok naar Engeland (het was cle tijd van Eduard VI) en men had hem er gaarne als prediker willen houden, maar hij wilde er niet blijven. Ook werd zijn leven er bedreigd. Via Frankrijk en Genève kwam hij in Frankfort terecht en werd predikant der engelse vluchtelingen gemeente aldaar. A Is in hun vaderland gebruikten ze daar het Bcok of Common Prayer (= Alg. Gebedenboek). Maar daarvan moest Knox niets hebben, ook omdat er zoveel ceremoniën aan verbonden waren. Het werd in die gemeente een hele strijd. Daarom verliet hij Frankfort en ging weer naar Genève, naar zijn vriend en leermeester Calvijn. Hij was een pursang Calvinist.

Toch wilde hij in Genève niet blijven. In 1555 keerde hij weer naar Schotland terug. De koningin-regentes en de echte roomsen waren natuurlijk op clie terugkomst niet erg gesteld. Het was wel bekend, clat hij zich tevoren in geschrifte fel tegen het rooms geloof en het regentschap van de koningin-moeder uitgelaten had.

Met tolereren hield hij zich niet op; hij was een radicalist. Hij eiste eenvoudig afschaffing van cle „afgoderij."

Dit werd door cle regering pertinent geweigerd. Hoewel hij al veel aanhang had, verliet hij weer het land en ging opnieuw naar Genève. Daar werd hij predikant van de engelse gemeente. Maar tevens gaf hij daar een boek voor de Schotten uit, clat de veelzeggende titel droeg: Eerste stoot op cle trompet tegen het monsterachtige regeren van vrouwen. (!)

Hij schreef daarin, dat het volk het recht had en de plicht had een goddeloze overheid te weerstaan en bewees dit met oud-testamentische voorbeelden. Ook verwierp hij de regering van vrouwen. Dit moest natuurlijk ook in Engeland een slechte indruk maken. Hij trok er zich bitter weinig van aan. Zelfs Calvijn had hem op cle vingers getikt, dat dit te ver ging.

Knox keerde weer terug naar huis en nu zou de strijd eerst goed beginnen en hij cle aanvoerder zijn. De calvinistische adel sloot namelijk in 1557 een Covenent (= Verbond, ) dat zij wilden verdedigen cle „Congregation of Jesus Christ" tegen het rijk van Satan. De burgeroorlog brak uit.

Dit was ver van aangenaam voor de koningin-regentes, echter veel eigen schuld. Zij voerde namelijk een franse politiek, liet haar dochter Mary, de toekomstige troon opvolgster in Schotland, met cle dauphin (= kroonprins) van Frankrijk, Frans II huwen.

Waar moest clat heen?

Als Gocl het niet verhoedde zou Schotland meer en meer aan het roomse koningshuis van Frankrijk gekoppeld en ook zo een rooms blok gevormd worden. (Verg. cle verhouding Spanje-Engeland onder Bloody Marv).

De koningin-regentes werd al meer geprikkeld en trok zich van de tegenstand niets aan; ja, ging nog heviger te keer, toen de protestantse Elisabeth cle troon beklom. Op Engeland, geregeerd door een ketterse, viel 1111 niet meer te rekenen. •

De brandstapels rookten weer. Maar de calvinistische adel en het volk hadden door de troonsbestijging van Elisabeth opnieuw moed gekregen.

John Knox preekte weer te St. Andrews en spoorde aan tot verzet. Beelden en kloosters werden neergehaald. In deze tijd stierf cle koningin-moeder. En 1111 werd in 1560 het verdrag van Edinburgh gesloten. Het schotse parlement kwam bijeen en nam de schotse geloofsbelijdenis aan, in hoofdzaak een werk van Knox en zoals te begrijpen is geheel in calvinistische geest. Zij bevatte 25 artikelen.

De Reformatie was voorlopig ingevoerd. Voorlopig — want in 1561 kwam Mary als jonge weduwe van 19 jaar in Schotland terug als „koningin der Schotten." Er zou nog een troebele tijd aanbreken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen