Een boek over Kohlbrüggeenkuyper

Onder cle weinige goede boeken die in onze tijd aan cle markt komen, neemt het werk van dr. K. Groot: „Kohlbrugge en Kyper in hun wederzijds contact" wel een zeer bijzondere plaats in.

Dr. Groot heeft zich cle moeilijke taak gesteld, een vergelijkende studie te schrijven over twee hoogstbelangrijke theologen uit cle vorige eeuw en hij is daarin, naar onze mening, uitstekend geslaagd. Daar hij de beschikking had over een deel van cle particuliere correspondentie tussen de beide godgeleerden, was hij in staat, ons een kijk te geven op beider persoonlijkheid en betekenis. Die betekenis mag niet worden onderschat: de invloed van de twee theologen strekt zich tot in onze tijd uit.

Hermann Friednch Kohlbrugge, geboren te Amsterdam in 1803, werd als proponent bij de Lutherse gemeente in cle hoofdstad afgezet, omdat hij een modern predikant van onrechtzinnigheid had beschuldigd. De Hervormde Kerk, waarbij hij toen aansluiting zocht, sloot haar kansels ook voor cleze „dweper". Kohlbrügge was daardoor jarenlang tot een ambteloos leven gedoemd, want een vrije kerkformatie stichten wilde hij niet, wars als hij was van afscheiding. Toen echter later een deel van cle Lutherse gemeente te Elberfeld niet meeging met cle „Union" en Kohlbrügge tot haar voorganger koos, ging hij hierop, na enige aarzeling, in. Tot zijn dood in 1875 is Kohlbrügge daar werkzaam gebleven.

Abraham Kuyper, geboren in 1837 te Maassluis, is een heel andere figuur. Aanvankelijk was hij Hervormd predikant te Beesd, Utrecht en Amsterdam. In de hoofdstad ontplooide hij zijn volle activiteit. Hij werd de stichter van een

Universiteit, een kerk en een politieke partij.

Het onderscheid tussen de beide karakters springt al dadelijk in het oog. Kohlbriigge, de martelaar voor zijn overtuiging, slachtoffer van „de onverdraagzaamheid der verdraagzamen" (zoals dr. Groot zich uitdrukt); Kuyper, de verbeten vechter, de gevierde leider van een belangrijk volksdeel, „grenzeloos bewierookt en grenzeloos gehaat" — Kohlbrügge, de passieve, de lijder; Kuijper, de actieve, de strijder — Kohlbrügge, die de eer van God bedoelde en daarbij zich zelf vergat; Kuyper, die óók voor die eer van God streed, maar zichzelf de uitverkorene achtte om die eer te handhaven.

Is er een tegenstelling tussen beide persoonlijkheid, ook hun theologie loopt ver uiteen.

Kohlbrügge had in zijn eigen zieleleven ondervonden dat er in de gevallen mens niets overgebleven is, waardoor hij voor God kan bestaan. De voorbereiding van een preek over Rom. 7 : 14 („maar ik ben vleselijk, verkocht onder de zonde") was, naar zijn eigen getuigenis, het middel tot zijn „tweede bekering." Zelfs na ontvangen genade blijft de mens een zondaar, een vijand van God. Slechts de Borggerechtigheid van Christus, en die alléén, kan zijn schuld voor God bedekken.

Kuyper daarentegen redeneerde voel meer van de mens uit. Aanvankelijk modern predikant, leerde hij in zijn eerste gemeente, door de omgang met de eenvoudige vromen, de Gereformeerde theologie kennen. Hij voelde zich echter geroepen deze oude theologie een nieuwe vorm te geven. Daarbij ging hij uit van de veronderstelling dat er twee soorten van mensen bestaan: wedergeborenen en heidenen. De wedergeborenen erkennen de Schrift als Gods Woord, de anderen niet, want die kunnen Gods eis toch niet verstaan. Inplaats van het Evangelie stelde Kuyper het Calvinisme. Daarom kon hij ook de heerschappij van Gods Woord over het staatsleven niet meer erkennen (denk aan artikel 36 N.G.B.) Daarom kon hij zo smalend spreken over „de misleide massa van de volkskerk." Kuyper wilde een gemeente van (verondersteld) wedergeborenen, een vrije kerk in een vrije staat.

Ondanks het grote verschil tussen mensen wereldbeschouwing hebben Kohlbrügge en Kuyper toch, vooral in het begin, contact met elkaar gehad. Ze brachten elkaar bezoeken en onderhielden een levendige correspondentie. Over dit wederzijds contact handelt het boek van dr. Groot. Uiteraard kunnen we hierop in dit artikel niet nader ingaan.

De enige raad die we kunnen geven is „Tolle lege" (Neem en lees).

Het is niet moeilijk te bepalen naar welke van de twee figuren de sympathie van de schrijver uitgaat. Dr. Groot is volbloed Kohlbrüggiaan en steekt dat niet onder stoelen of banken. Dat Kuyper er daardoor wel wat ongenadig afkomt, kan niemand ontkennen. Het boek is zó geschreven dat de onbevooroordeelde lezer meegevoerd wordt in cle bewondering voor Kohlbrügge.

Critiekloos is het werk van dr. Groot echter niet. Is Kuyper te actief, te fanatiek. bij Kohlbrügge is er het gevaar van een te grote lijdelijkheid en eenzijdigheid.

„In 't verleden ligt het heden" zong Bilderdijk. De kerkelijke en politieke verhoudingen van onze tijd worden duidelijk tegen de achtergrond van de gebeurtenissen in de 19de eeuw. Zónder Kohlbrügge en Kuyper zou cle kerk van onze dagen een geheel ander beeld vertonen. Daarom is het cle moeite waard, studie te maken van deze grote theologen. Het boek van dr. Groot kan daarbij een goede handleiding zijn.

De N.V. Bosch en Keuning te Baarn heeft aan cle uitgave alle zorg besteed. Het boek telt 224 blz. en is tegen de prijs van ƒ 8.90 in elke boekhandel verkrijgbaar.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen