Vaderlandse Geschiedenis

Twaaljarig Bestand. (1609.) Nu de vredespoging mislukt was, ging de franse gezant Jeannin, op last van zijn koning-, tot een nieuwe truc over en deze zou slagen. Hij drong krachtig aan op het sluiten van een langdurige wapenstilstand. Hiervoor was Oldenbarnevelt zeer te vinden.

De verstandhouding tussen deze staatsman en de koning was de laa-tste tijd zo buitengewoon hartelijk, dat laatstgenoemde de Advocaat in 't diepst geheim ƒ 20.000 aanbood!

Hier kan men denken aan omkoperij, te meer, omdat het zo geheim geschiedde en onder zulke moeilijke omstandigheden.

Men heeft het aannemen uitgelegd als een gevolg van zijn verregaande geldzucht.

In alle geval, was het een zeer onvoorzichtige daad, en tien jaar later zou het tegen hem uitgespeeld worden.

Maurits zag met grote ergernis, dat Oldenbarnevelt meer en meer terrein won op dit heilloos pad. Menige keer is het tussen beiden dan ook tot hevige kijvages gekomen. Maar Oldenbarnevelt zette koppig door.

Een ogenblik scheen er van Bestandssluiting ook niets te zullen komen wegens de oorlogszuchtige houding van Spanje.

Maar koning Hendrik dreigde dit land en zo kwam dan op 9 April 1609 het Twaalfjarig Bestand tot stand.

De bepalingen waren als volgt: de Aartshertogen verklaren, mede namens koning Philips II, de Republiek als een vrije staat met erkenning van de status quo d.w.z. ieder behoudt w 7 at hij op dat ogenblik heeft; de handel en de vrije vaart op Indië blijven gehandhaafd; Frankrijk en Engeland waarborgen de naleving.

De blijdschap over de sluiting van het Bestand was, ook aan 's vijands zij, zeer groot. Dit laatste gaf echter wel wat te denken. Er werd volop feest gevierd.

Oldenbarnevelt had gezegevierd en Maurits en zijn voorstanders hadden het verspeeld.

Toch zouden de Prins en Willem Lodewijk gelijk krijgen. Natuurlijk ging Oldenbarnevelt er nu toe over schulden af te lossen. Met een handigheidje wist hij gebruik te maken van de geldverlegenheid van Engeland's koning om het voorgeschoten geld in de dagen van Leicester voor een derde deel van de som af te lossen en de bekende pandsteden weer in te lossen.

Als wij nu een oordeel moeten uitspreken over de sluiting van dit Bestand, dan heeft de uitkomst geleerd, dat deze sluiting niet in het belang van onze Republiek is geweest. Het werd van buiten wel vrede, maar van binnen laaiden, zoals voorspeld was, de godsdiensttwisten hevig op.

Maar wij zaten immers zo diep in schulden? Wij zullen aannemen, dat het zo was. Echter moeten wij in dezen ook letten op de baten op handelsgebied.

Volgens sommiger oordeel was de handelsbloei zo groot, dat wij de krijg best hadden kunnen voortzetten!

Daarbij hebben wij een enige kans laten voorbijgaan om de vijand de laatste stoot te geven. De zuidelijke Nederlanden waren namelijk totaal uitgeput.

Ook w r eifelde het nu en dan bij de onderhandelingen bij de vijand; een bewijs, dat zijn kracht nagenoeg op was.

Hier kan de vraag gesteld worden, waarom Oldenbarnevelt deze kans niet gegrepen heeft. Van een man als hij mag men zeker verwachten, dat hij met alles op de hoogte was.

Dat dit voor de eenheid der Republiek een groot gevaar opleverde, laat zich bij enig nadenken gemakkelijk begrijpen. De verdere geschiedenis heeft het doen zien.

Toch rustten de wapenen in die 12 jaren niet geheel en al. In Oost-Indië (dus het tegenwoordig Indonesië) ging de strijd door en maakten wij veroveringen.

Verder was er na de dood van de hertog van Gulik en Kleef nog een strijd over de erfopvolging in die landjes, waarbij Maurits en Spinola weer eens in 't veld kwamen; welke krijg echter op niets uitliep.

Handel en Kolonisatie der Republiek

Alvorens de Bestandsgeschiedenis te vervolgen, keren wij op onze schreden terug en willen een en ander meedelen omtrent handel en kolonisatie der Republiek.

Men merke op, dat de Nederlanden, speciaal de noordelijke Nederlanden bij 't begin van de 80-jarige Oorlog het voornaamste handelsland van Europa waren. Wij waren de vrachtvaarders van Europa, deze landen het knooppunt tussen Portugal en Spanje en de Oostzeelanden (het Oostland.)

Vooral na 1572 nam die handel sterk toe door leveranties, zelfs aan de vijand en niet te vergeten de kaapvaart, die duizenden in Holland, Zeeland en Friesland een boterham verschafte.

Bijzonder was het de vrachtvaart op de portugese en spaanse havens, die groot profijt gaf. Men haalde er de waren uit Indië en Amerika en distribueerde deze naar het Noorden.

De Portugezen waren er mee begonnen de zeeweg naar Indië te zoeken via Madera, de Azoren en de Stormkaap (= k.d. Goede Hoop). Gan Vosco di Gama was dat in 1498 gelukt. De Genuees Columbus was in 1492 naar Amerika gezeild. Zodat door dit alles de handelsgebieden sterk waren toegenomen.

Dat de Portugezen hun gevonden zeeweg geheim hielden laat zich begrijpen. De hele handelsbeweging in Europa ging dus om de Portugezen, de Spanjaarden en de Nederlanders.

Het lag echter voor de hand, dat ons volk nog andere handelsgebieden zou trachten te vinden.

Tn dezen moeten wij noemen Balthazar de Moucheron een om des geloofs wille uit Antwerpen geweken Zuid-Nederlander en die zich gevestigd had te Middelburg. Zijn handelsvloot telde tientallen schepen en voerde een eigen vlag.

Hij stelde zich in verbinding met de amsterdamse kooplieden, die reeds in 1577 op de Witte Zee waren gaan varen en vestigde te Archangel (thans heet deze plaats Stalinpoort) een factorij. Deze factorij kon in deze streken een geschikt uitgangspunt worden voor verdere handelstochten.

Niet alleen naar het Noorden, ook naar de Midd. Zee trokken onze schippers (= de Straat vaart). Ook venetie werd door hen bezocht. Zelfs in turkse havens kwamen zij, maar dan onder franse vlag. Daarvoor had Hendrik IV gezorgd, tot grote ergernis van de Engelsen, die hun overzeese buren niet gaarne zag verschijnen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen