Opbloeiend leven in de l6e eeuw

De zestiende eeuw wordt wel eens genoemd één dergewichtigste tijdperken van ons ganse volksbestaan. Deze eeuw is immers de geboorte-eeuw van ons volk; de eeuw, waarin Nederland zich vrij ging worstelen van het roomse en spaanse geweld. Het geestelijk leven hier te lande is in die eeuw opgewekt, meestal hartstochtelijk.

Er werd veel geschreven: preken, godgeleerde vertogen, gehele en gedeeltelijke psalm-en bijbelvertalingen.

Omstreeks 1530 leek de hervorming hier bedwongen te zijn, maar dit was slechts schijn. Het lezen

van de bijbel wordt als recht erkend en aflaten, bedevaartgangen, verering der heiligen werden sterk afgekeurd. Zelfs op het toneel ging men tegen geloofsvervolging optreden. De bekende dominee Smytegelt noemt onder één van de middelen, die God gebruikt heeft om ons van het Pausdom te redden, de zgn. rederijkers. Die brachten op het toneel: het geloof, de bekering, de verandering des mensen, de standvastigheid. de lijdzaamheid. Hij zegt in Zondag 29 van de verklaring der Heidelb. Catechismus: „Die mensen, die rederijkers, vertoonden enige berijmde stukken en stoffen uit de Heilige Schrift in het publiek, en die kregen bewerkingen van God; zij zeiden: O God! mochten wij dat eens openlijk belijden, hetgeen we nu onder dit dekkleed van rederijke spelen vertonen; en zo brak de waarheid zo nu en dan, zo hier en daar, al door de duistere wolken heen."

Martelaarslied

In de stad Gent werd zo'n spel opgevoerd door de kamer van Iperen. De vraag „Welc den mensche stervende meesten troost es" werd onomwonden beantwoord door: , , 't levende woordt Godts!" Een dergelijk stuk, scherp van toon, werd in het jaar 1539 te Middelburg opgevoerd onder de titel „Den boom der Schrifturen". In liederen worden hevige verwensingen gehoord, zoals:

Hebdy niet ter Missen geweest Inder Papen Kercke? 't Guychelspel dat men daer leest, Gaet het wel te wereke?

Er ontstaat een zgn. Hervormingspoëzie en daartoe worden gerekend de Geuzenliederen. Zeer bekende Geuzenliederen zijn die van Valerius, waarover we vroeger al eens gehandeld hebben. Vanzelfsprekend is, dat onderdie Hervormingspoëzie ook martelaarsliederen voorkomen. Zo'n martelaarslied is: Een liedeken van Weynken Claesdochter.

In dit lied gaat het over de terechtstelling van Wendelmoet Claesdochter van Monnikendam. Wendelmoet werd in 1527 verbrand als eerste martelares van het Nederlandse Protestantisme. Misschien is het opgesteld door een ooggetuige, die roerend-eenvoudig dit schrikkelijke drama op het papier heeft gezet.

Ik zal het hier laten volgen zo goed mogelijk in de taal van nu. Enkele woorden zullen wat toelichting nodig hebben.

„Dus in 't oordeel gegeven Dat zij zou worden verbrand - Maar door Gods geest gedreven Gag zij willig haar leven Over in des Heeren hand. Die monnik zag men lopen Om die vrouwe met zijn kruis Die leugenen met hopen Ging hij aldaar ontknopen Om haar te brengen tot confuis 1 ) Hij haar alzo zeer kwelden Dat 't jammer was en verdriet De beul dies ook ontstelden « Moeder (was zijn vermelden) Laat u van God trekken niet. Zij hielp de pulver steken Zelf tot haar boezem in. Ziet wat daar is gebleken: Vanzelf is zij gestreken Tot de paal als een heldin. Sprak: „zal ik niet afvallen En staat de bank ook vast? " Daar ging de monnik rallen : i ) En had met zijn loos kallen Die vrouwe nog gaarn verrast. Maar zij ging haar zelf voegen Zeer blijdelijk aan de paal Wel ging 't naar haar genoegen, Maar die Sophisten wroegen 1 ) En Godlozen allemaal. De beul trad aan om worgen Toen sloot zij haar ogen fijn 5 ) Hebbende in 't hart verborgen

Een trooster niet om zorgen Verlangende thuis te zijn. Dus liefelijk ontslapen Is Wendelmoet in den Heer, Maar monniken en papen Die naar 't Christenbloed gapen, Verzaad worden zij nimmermeer.

1) verwarring, om haar aan het wankelen te brengen.

2) buskruit, in een zakje op de borst gebonden om de dood te verhaasten.

3) kletsen.

4 ) Met Sophisten bedoelt de dichter: zij, die mooie praatjes verkopen; wroegen betekent beschuldigen.

B ) schone ogen.

t; ) zij behoefde niet bezorgd te zijn.

INDEX.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen