Kerkgeschiedenis

De Reformatie in Zurieh. In deze stad is de Zwitserse Reformatie begonnen. Zoals we in ons voiig artikel schreven, was Zwingli, toen hij eind 1518 in Zurieh zijn arbeid begon nog niet de hervormer maar meer van erasmiaanse zin. Wel was ook hij tegen de aflaat, wist deze weg te werken, waarbij hij zelfs hulp van de bisschop van Constanz kreeg ja ook de paus inbond, maar de eigenlijke aanval op de kerk ging toch komen.

Ket is het dispuut van Leipzig (1519) geweest, dat hem in de reformatorische lijn trok en de rechtvaardiging door het geloof alleen (het sola fide) als het kernpunt voor de rechte kerkhervorming ging doen beschouwen. Hierin werd hij nog door andere geschriften van Luther versterkt. Men rnene nu niet, dat Zwingli een volslagen Lutheraan werd.

De verdere behandeling zal het wel anders doen zien. Maar in het genoemde punt waren zij het eens. Zwingli was zo geheel anders geaard: hij was evenwichtiger, verstandelijker, een systematicus.

Luther, zoals we weten, was meer gevoelsmens. Door de loop der gebeurtenissen wordt in Zwingli's leven bovendien een sterk politiek element ingevoegd. Zijn standbeeld te Zurieh met in de ene hand cle Bijbel, in de andere hand liet zwaard geeft o.i. treffend zijn levensgang weer.

Hij begon zijn strijd tegen de bekende gewoonte in Zwitserland soldaten te werven voor vreemde vorsten. Hij had succes. In het begin van 1522 verbood de Raad van Zurieh dat werven, In het voorjaar van 1522 trad hij openlijk tegen de kerkelijke toestanden op. Onder zijn invloed braken enige burgers de vastengeboden en kreeg men deswege van de bisschop van Constanz een bestraffing te incasseren.

Toen schreef Zwingli zijn: Van het verkiezen en de vrijheid der spijzen. In de zomer van hetzelfde jaar verscheen een geschrift over de vrije prediking van het evangelie, tegen het verbod van het huwelijk voor de geestelijken.

Natuurlijk bleef tegenstand van de kerkgetrouwen niet uit. Omdat de Raad erg besluiteloos was, drong Zwingli aan op het houden van een disputatie. Deze had plaats op 29 Jan. 1523.

Hij had zijn hevormingsplannen neergelegd in 67 stellingen (Schlussreden). Maar de generaal-vicaris van Constanz ontzegde aan de vergadering het recht in dezen een beslissing te nemen.

De Raad besliste nu, dat voortaan alle predikers alleen het evangelie hadden te prediken. Kort daarop verscheen Zwingli's geschrift: Uitlegging en grond der 67 stellingen. Ook werden enige heivormingen aangebracht.

Maar nu volgde er, tegen zijn bedoeling en zeer tegen zijn zin, een beeldenstorm. Dientengevolge had een tweede disputatie plaats (herfst 1523) over de beelden en de mis. Zij eindigde met de door Zwingli en Leo Judae voorgestelde hervorming door de Overheid. De reformatie ging nog verder. Er werd een commissie ingesteld bestaande uit predikanten en enkele leden van de Raad.

Het ging er nog al radicaal toe. Al wat niet gegrond was in de H.S. ging er uit. Zo de mis, de orgels, het kerkgezang, de altaren. Weg met de processies, reliquieën beelden, vormsel en laatste oliesel.

De kerkregering, de huwelijks wetgeving, de tucht over de zeden, kwamen aan de Overheid. Een armenzorg werd ingesteld; het schoolwezen nieuw geregeld. In 1523 volgde afschaffing van de lijfeigenschap.

Voortgang der hervorming in Zwitserland. De reformatie breidde zich in dit land snel uit. Ook Bern, Bazel, St. Gallen, Schaffhausen, Glarus enz. kozen haar zijde. Verder kreeg Zwingli ook in het naburige Zuid-Duitslancl een tijdlang enige invloed.

Daartegenover hielden Schwyz, Uri, Unterwalden, Luzern, Zug en Freiberg hardnekkig vast aan het oude geloof.

Men zal begrijpen, dat dit een gevaarlijke toestand schiep en tot binnenlandse tweespalt aanleiding kon geven, niet alleen geesteliü|, maar ook politiek. Het begon met Disputatie's: in K26 die van Baden (Zw.), in 1528 die van Bern.

Bij eerstgenoemde leden de Zwinglianen zelfs de nederlaag, maar bij de tweede zegevierden zij. Nu kwamen ook politieke bonden op. De roomse bond had ten gevolge, dat Zurieh met Constanz, alsmede Bern, Ba^zel en andere steden zich aaneensloten. De kantons Schwyz, Uri, Unterwalden, Zug, Luzern gingen zelfs een verbond aan rnet koning Ferdinand de Oostenrijker. Reeds stonden de partijen in de wapenen, maar de volle uitbarsting werd nog voorkomen bij de Landsvrede van Kappel in 1529.

De toestand in Duitsland. Hier speelde zich iets dergelijks af.

Na de Boerenkrijg hadden verschillende roomse vorsten het verbond van Dessau gesloten. (1525). Doel hiervan was gewelddadige uitroeiing van de evangelische leer.

Teneinde aan deze dreiging het hoofd te bieden wist de jonge Philip van Hessen het verdedigend verbond van Torgau te sluiten bestaande uit enige evangelische stenden (1526).

In de zomer van dit jaar werd de eerste Rijksdag van Spiers gehouden. De Keizer (Karei V) had de handen wat ruimer gekregen, al was dit van korte duur. Op die Rijksdag hadden de Roomsen de meerderheid en er werd besloten, dat binnen anderhalf jaar een concilie zou samengeroepen worden. Zolang zou het bekende Edict van Worms gelden. Dit besluit kwam echter hierop neer, dat de evangelische stenden zich bezig gingen houden met een fikse uitbouw!

. De Keizer was bovendien al weer in verwikkeling geraakt met de paus, zodat zeker kerkhistoricus met recht kon schrijven, dat de pausen de keizer in deze tijd (na 1526) „onvrijwillige bondgenoten" van de evangelischen in Duitsland waren geworden! Ook Frankrijk bezorgde hem veel last. Bovendien was hij bevreesd voor het zoeven genoemde verbond van Torgau.

Men kan nooit weten!

Het ging er anders vreemd toe. In Mei 1527 bestormde de keizer Rome, de z.g. Sacca bestorming) di Roma en plunderden zijn soldaten de ..heilige" stad!

Nog dreigde een nieuw gevaar: de Turken rukten in het Oosten op en lieten zich in 1529 al voor Weenen zien. Hier gold wel voor de evangelischen: in troebel water is het goed vissen! Maar zij waren er nog niet.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen