De Chaos en het Licht

In 1850 schreef Da Costa een gedicht van ruim 500 regels met de titel , , De Chaos en het Licht", terwijl de ondertitel luidde: Een Halve-eeuws-lied.

den Dichter-zelven uitallen de verwachting van stemmen, die geen van ..Drie onderscheidene o.a. gezegd: In een voorrede wordt

drukken, gaan de ontwikkeling zijner eigene overtuigingen in dezen zijnen nieuwen Tijdzang vooraf."

ïsaac da Costa (1798—1860)

De eerste stem is een uiting van pessimisme: de tegenwoordige schuddingen in de politieke en sociale wereld zijn voorboden van een totale vernietiging der beschaving en een terugvallen tot de staat van volstrekte barbaarsheid.

Hoor maar: „dat schitt'rend werelddeel 1 ), waar heel onze oov'rige [aard zich in verbazing, eerbied, sidd'ring, blind op staart, — die bodem, overdekt van zoveel wonderheden,

(gewrochten dezer eeuw of erfnis van 't voorleden!) waar Keulen met zijn dom zijn faam heft tot den trans, Versailles' zalen nog den naam van Orléans weergalmen. Alberts wenk-') voor al de nijverheden der aarde een renbaan schept in Eng'lands stad der [steden,

't moet al geëffend tot één barre woestenij, één bouwval, waar geen kunst, geen wetenschap [meer zij,

geen licht, geen geest, geen God, — maar roode [Communisten elkaar den laatsten buit, de laatste beet betwisten!"

Hoe actueel is Da Costa hier weer! Men zou dit best in 1950 hebben kunnen schrijven.

Nu komt de tweede stem. Deze stelt voor om de loop der eeuwbewegingen krachtig te stuiten door middel van een Alleenheersing, het absolutisme. Het ideaal zal zijn: het gebied van een Russische Czaar. Luister slechts:

„Eén uitkomst bleef ons slechts, één toevlucht in ['t verschiet:

de aloude rotssteen der alleenregering. — Ziet! een Noorderlicht gelijk, dat met zijn purp'ren vlammen den nacht in dag verkeert, op honderden van stammen de kroonglans stralende van Ruslands Opperheer! Voor dezen, dezen slechts, slaat Opstand de oogen neer. Ziedaar u 't ideaal, Euroop! van volksbekeering, de haven des behouds, het eind der Staatsomkeering... Dat de aarde, zoo hijgt naar vrede en heil en orde, öf Ruslands evenbeeld öf Ruslands erfdeel w r orde!"

Dan komt de derde stem en deze stelt voor de gulden middenweg, tussen de uitersten van pessimisme en absolutisme heen. „Alles sal rech kom": het is al meermalen een chaos geweest, maar telkens is het mensdom er dóór gegaan, 't Zal weer wel op zijn pootjes terecht komen, is de gedachte.

„Der zee, die 't menschdom draagt op 't schijnbaar [wrakke hout, zij zonder zooveel angst de toekomst aanbetrouwd!

Zij voert ons, wat ook dreig', de langbegeerde boorden nabij, de haven in, al spookt het uit den Noorden bij beurten en terug, al loeit het even zwaar

uit Oost en West om strijd, al worst'len met elkaar, orkanen om ons hoofd. Wij. hoe het vaartuig slinger', wij blijven naar de pool met onverwrikten vinger het menschdom wijzen! wij, wat bloed en stroomen [moog',

wat onrust onze rust gestaag te storen poog', wat onspoed onzen spoed, — wij streven zonder [zwichten steeds voorwaarts, vinden uit, verbeteren, verlichten." Eerst heeft Da Costa dus verschillende stemmen laten spreken. Nu probeert hij de rechte weg te wijzen om uit de verwarring tot een goed einde te komen: uit de chaos tot het licht.

Gods Woord is zuiver in het weergeven van verleden, heden en toekomst. Maar met dat Woord moet de Heilige Geest zich paren. Die Geest moet ons bestralen, willen wij recht verstaan wat de roeping is van het heden, de hoop der toekomst en de raadselen zijn van het verleden. Al de verwarring, die er op de aarde is, is een gevolg van de zonde. Het is Gods schuld niet dat het een chaos is.

„God schiep Zijn eersten mensch, rechtvaardig, [vlek'loos goed."

De zonde heeft scheiding gebracht tussen God en mens

„Wat zoeken wij dan nog voor de onverheel'bre wonde van de in haar smerten half bezweken maatschappij in heulsap, die slechts dooft, genezende artsenij? Voor zelfontwikk'ling, zelfregering, zelfvolmaking, (ach! holle galmen voor steeds nieuwe Godverzaking!) was nooit de redding van öf mensch öf menschdom veil. Hereeniging met God! daar slechts is beider heil."

De hereniging met God kan alleen plaats vinden door de Middelaar, de beloofde koning, de Steen, door de tempelbouwers veracht, maar tot een Hoeksteen geworden.

Zeer breed beschrijft Da Costa dit. Hij eindigt deze Tijdzang als volgt:

„Bouw scholen, in wier schoot het Evangeliezout uit Bij-en Ongeloof een dierb're jeugd behoud'! Aan 't roer van Staat, in Staats-en Raadsvergaderingen geroepen, in de rij van die den troon omringen geplaatst, of op de baan van wetenschap en kunst, — verloochen voor Gods zaak der menschen lof of gunst! Ontdek 't ongoddelijk en onhistorisch woelen van wie, met half verward of reeds bestemd bedoelen, de bron verplaatsende van Recht en Majesteit, Gods ord'ning omkeert en de natiën verleidt. Op alle hoogten, alle sterkten, alle bergen, wier stoutheid in onze eeuw den hemel schijnt te [tergen, plant, op geen voorrecht meer dan Christus' [smaadheid fier, met onbezweken trouw alom Zijn heilbarder! Schenk ons, onmachtigen, o God van Alvermogen! de krachten des geloofs, Uw geest van uit den hoogen, bij 't daav'ren van de stem, terwijl Uw rijk genaakt: „Ontwaakt, gij slapenden'. en, reeds ontwaakten!

[waakt."

INDEX.

i) Europa. — - ) Albert van Saksen-Coburg-Gotha. gemaal van Koningin Victoria. Door zijn toedoen kwam in 185.1 een wereldtentoonstelling tot stand, door Da Costa met een renbaan vergeleken.

Rectificatie: In artikel 64 moet „De vorige maand" veranderd worden „Eind October". Het artikel werd nl. geruime tijd na het schrijven geplaatst.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen