Kerkgeschiedenissen

Luthers Wartburgtijd, (4 Mei 1521-3 Maart 1522). Daags, voordat Luther uit Worms verreisde, deelde men hem mee, dat Frederik de Wijze hem wilde doeri oplichten, zo, dat niemand wist, waar hij gebleven was.

Terwijl hij met zijn reisgezellen in de buurt van Altenstein door het Thuringer woud reed, w r erden zij overvallen door een aantal vermomde ruiters, die Luther uit de wagen trokken, op een paard zetten en met grote snelheid langs allerlei omwegen naar het bekende kasteel Wartburg brachten. Te middernacht ging de kasteelpoort open en was hij veilig binnen. Nu zal hij ridder zijn, ridderkleding dragen en zich , , Jonker jörg" moeten noemen. De reisgezellen hadden natuurlijk alom het schokkende nieuws verteld: de hervormer is opgelicht'.

Men dacht niet anders of het was met hem droevig afgelopen. De vijanden juichten; de vrienden zaten in zak en as.

Er was er echter een, die vast geloofde, dat Frederik de Wijze meer van die verdwijning afwist en dat was... de pauselijke nuntius Aleander Maar de keurvorst hield zich van de domme!

Op de WartDuvg heeft hij zware aanvechtingen doorgemaakt. En dat is te begrijpen. Waar God werkt, tracht Satan dat te verstoren omdat zijn rijk dreigt te gronde te gaan.

Het kon niet uitblijven, of deze man met zoveel verantwoordelijkheidsgevoel moest zich de vraag stellen of zijn voorgestelde leer de toets der waarheid kon doorstaan. Immers de zaligheid der zielen stond op het spel.

Te midden van die strijd laaide zijn arbeidsdran.g hoog op. Het resultaat daarvan was de overzetting van het N.T. in het Duits. Hij begon er aan in Dec. 1521 en voltooide ze in de korte tijd van maand. Voorwaar een hele prestatie! 2\/2

Ten grondslag lagen de Vulgaat en de Latijnse vertaling van Erasmus (2e druk van 1519). De uitgave, voorzien van een belangrijke voorrede, geschiedde in September 1522, toen Luther al weer thuis was. Vandaar dat men deze uitgave wel eens de „Septemberbibel" noemt. De hele Lutherbijbel was voltooid in 1534.

Deze overzetting is een waar monument. Berkhof noemt Luther een taaigenie.

Niet alleen voor de verspreiding van de H.S. onder het gewone Duitse volk, ook voor het ontstaan, van een algemene Duitse omgangstaal was deze overzetting van het hoogste belang. Uit het groot aantal dialecten (streektalen) verscheen hier een algemene eenheidstaal.

't Was niet het enige, wat hij op zijn , , Patmos" schreef. Er verscheen ook een „Boekje over de biecht" benevens de „Kerkpostille", een verzameling van predikaties bedoeld als voorbeelden van prediking voor de andere leraren.

Ook mogen we niet vergeten te noemen het boekje over de „kloostergeloften". Zoals we aanstonds zullen zien, heeft dit werkje grote invloed uitgeoefend.

Terwijl Luther op de Wartburg vertoefde, was ook zijn vriend Melanchton aan het werk getogen, van wie verscheen de „Loei Communes" (uitg. Dec. 1521), aanvankelijk geheel in Luthers geest.

Het was geen systematische geloofsleer maar een eenvoudige behandeling van de voornaamste hoofdstukken der christelijke godsdienst naar de gang van Paulus in zijn Romeinenbrief; een inleiding voor ontwikkelden in de kennis der H.S.

Het verscheen in verscheidene drukken, waarin ook de theologische ontwikkeling tot uiting kwam. De g e b e u r t e n i s s e n in Wittenberg. Terwijl Luther op de Wartburg vertoefde en men langzamerhand bemerkte, dat hij wel onvindbaar (er was contact met de vrienden) maar niet dood was, waren zijn aanhangers te Wittenberg bezig de Luthers-reformatorische beginselen in praktijk te brengen. Vooral Karlstadt trad in dezen op de voorgrond. Hij heette eigenlijk Andreas Bodenstein en was afkomstig uit de plaats Karlstadt.

Luther had in zijn werk: Aan de christelijke adel, reeds de raad gegeven, dat dc priesters maar huwen moesten, en enigen volgrden die raad in 't voorjaar van 1522 dan ook op *

't voorjaar van 1522 dan ook op * Karlstadt ging nog verder en wilde dit uitgebreid zien tot de monniken en nonnen. Luther had d ; t feitelijk al voorbereid in zijn voorlezingen over de Romeinenbrief (1515). Maar vooral in het zoeven genoemde boekje over de , , kloostergeloften", waarin hij op grond van Rom. 14 : 23 de nietigheid der kloostergeloften neerschreef.

De gevolgen bleven niet uit. Veel monniken en nonnen verlieten hun kloosters; enkelen traden in 't huwelijk.

't huwelijk. Een ander reformatieobject vormde de mis. Luther had voorheen reeds weersproken, dat de mis een verdienstelijke offermaaltijd was. Zo moest ook het nachtmaal in zijn liturgie een hele wijziging ondergaan.

Al wat aan de offergedachte herinnerde moest geschrapt worden, het „sub utraque" weer gehandhaafd, d.w.z. aan de deelnemers(sters) niet alleen het brood maar ook de beker uitgereikt

worden. Bijzonder fraai ging het nu in Wittenberg niet toe. Het werd een geweldige toeloop tot 't avondmaal. In de Kerstnacht van 1522 hield Karlstadt met wel 2000 communicanten het nachtmaal. Tot overmaat van ramp werd het in Wittenberg een hevig tumult, toen de z.g. „zwickauer profeten" dc stad binnenkwamen. Zij stonden onder leiding van een wever en een oud-student, aanhangers van Thomas Münzer, een mystische geest, die werkte met het „inwendige licht", van allerlei visioenen sprak, enz. Zelfs Karlstadt raakte in hun strikken verward en Melanchton vermocht niet de stroom te keren.

In Febr. 1522 brak er een hevige beeldenstorm los, waarbij alles in de kerken kort en klein geslagen werd.

En ook de keurvorst was niet bij machte de zaak te stoppen.

Luther wist er op de Wartburg door briefwisseling met de zijnen, alles van, en besloot nu toch in te grijpen. Op 6 Maart verliet hij zijn wijkplaats voor goed en dat, terwijl het edict van Worms nog werkte. Keurvorst Frederik was over deze handelwijze ganselijk niet gesticht.

Luther verdedigde zich over zijn stap in een zeer beleefd schrijven: „onder hogere beveiliging zou hij de keurvorst beschermen in plaats van omgekeerd!"

Thuis gekomen heeft van 9-16 Maart zijn beroemde „invocavit" preken gehouden, de H.S. laten spreken en orde op zaken gesteld.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen