Vaderlandse Geschiedenis

Leicester's tweede periode (Juli—Dec. 1587.) Waren de Staten aanvankelijk zeer verheugd over Leicester's plan om terug te keren, nog vóór de landvoogd weer voet aan wal zette was Holland iets te weten gekomen, dat noodwendig tot bittere haat en definitief heengaan van Leicester moest voeren.

Allereerst kregen de Staten van dat gewest kennis van een geheim schrijven, dat Leicester aan zijn secretaris Junius had gericht. Deze moest de steden afreizen en de aanhangers bewerken, zodat de landvoogd een gezag kreeg, onafhankelijk van de Staten. Dit had natuurlijk ten gevolge, dat deze meer dan ooit op hun hoede waren tot bescherming en handhaving van eigen macht.

Er was echter nog meer. Leicester had een geheime instructie mee gekregen, waarin te lezen stond, dat hij de hem aanvankelijk gegeven macht moest terugeisen. Indien men weigerde moest hij zich tot het volk wenden en zich in verbinding stellen met Parma om tot vrede te geraken.

Ook moest de handel op 's vijands landen beperkt worden. Inderdaad een gevaarlijke instructie! Enkele engelse staatslieden waarschuwden nog; echter tevergeefs. Al deze stukken las Oldenbarnevelt voor in de vergadering der Staten van Holland en men begrijpt hoe de indruk was!

Onder aanvoering van de raadpensionaris (hij had met ontslag gedreigd, indien men de richting der instructie zou inslaan) besloot de meerderheid zich tegen deze dictatuur te verzetten en nooit in een vredehandel te berusten „die niet gegrond was op behoud der gereformeerde religie en der privilegiën, waarvoor de grote strijd was begonnen."

Onder zulke omstandigheden was de landvoogd gearriveerd en men begrijpt, dat de ontvangst ver van vriendelijk was.

Het werd al gauw een hevige ruzie tussen hem en Maurits met Hohenlo over de te nemen maatregelen tot ontzet van Sluis. Parma ging onderwijl rustig door met belegeren en ondanks zeer dappere verdediging, moest de stad zich in Augustus overgeven.

Hevig ging Leicester te keer: de Staten en de staatse bevelhebbers waren de schuldigen; ja, zij spanden volgens hem met Parma samen!

En het volk geloofde die praatjes graag.

Tot overmaat van ramp, praatte Leicester zijn mond voorbij en vertelde, dat er inderdaad van engelse zijde pogingen in het werk gesteld werden om tot vrede te geraken.

Nu bracht ook Holland alles tot openbaarheid.

Dat gaf een hevig tumult. De calvinistische vrienden verminderden in sympathie voor het engels bestuur. En juist op deze groep moest hij steunen.

Toen Leicester zijn fout bemerkte, liet hij bekend maken, dat dergelijke vredesplannen niet bestonden; dat het alles laster was.

Het werd een hopeloze verwarring. Het wederzijds wantrouwen groeide bij de dag.

Toen besloot de landvoogd, evenals voorheen Anjou, tot krachtig optreden.

Hij wilde de burgergen in beweging brengen en zich meester maken van enkele belangrijke steden en vestingen.

Liever was hij voorgoed naar Engeland teruggekeerd; maar de Koningin wilde, dat hij blijven zou.

Leicester opende het offensief met een heftige remonstrantie aan het adres der Staten; een stuk dat overal in de gewesten verspreid werd.

In dit stuk verdedigde hij zijn houding tegenover Holland en de vredesplannen der Koningin.

Het was de bedoeling van Leicester, dat deze remonstrantie alom door de burgerijen besproken zou worden. Hier zat natuurlijk achter het volk tot deelneming aan de regering te brengen, tegen de regenten.

Vervolgens trok hij met een groot gevolg uit Utrecht naar Den Haag. Het was kennelijk op de gevangenneming der voornaamste leiders gericht.

Maar het liep hier en overal op niets uit. Van vroedschapsomzetting was geen sprake.

Maurits verliet Den Haag en vestigde zich in het ommuurde Delft; evenzo Oldenbarnevelt. Ook de Staten verlegden hun zetel naar die stad.

Over Utrecht (van Deventer) en Medemblik (Sonoy) was er geen zorg.

Amsterdam, Enkhuizen, Leiden enz. zou hij nu trachten te bemachtigen met behulp van zijn daar aanwezige vrienden en zijn engelse troepen.

In Amsterdam beletten de burgemeesters Boom en Hooft (de zgn. „ouden Geuzen") het aanstellen van een nieuwe vroedschap. In Leiden was het op de bekende mannen Buys, Van der Werff en Van Hout gemunt. Een complot bestaande uit Pescarengis en Maulde, twee van Leicester's onderbevelhebbers zouden met steun van Van Meetkercke en professor Saravius trachten de zoeven genoemde Geuzen onschadelijk te maken en de engelse partij op het kussen te brengen. Het kostte deze leiders echter het hoofd. Leicester is toen heengegaan. Neen, niet uit vrees, want zijn macht en aanhang was nog groot, maar uit spijt en misnoegdheid. (Groen.)

Op 6 Dec. nam hij afscheid van de Staten-Generaal.

Het spreken over vrede had hem feitelijk de nekslag gegeven.

Een gedenkpenning, die hij liet slaan bevat de woorden: „Non gragem, sed ingratos invitus desero, d.i. niet de kudde, maar de ondankbaren verlaat ik met weerzin.

Beoordeling van Leicester. Groen schrijft over hem: „Zijn goede bedoelingen waren verijdeld, ook door hartstocht en onverstand. Hij was niet opgewassen tegen de moeilijkheden der taak."

En dan laat hij volgen: „De toestand, door verzwakking en tweedracht, scheen nu wanhopig, had de Spanjaard de vredehandel met Engeland ernstig gemeend, de onderwerping der Nederlanden zou waarschijnlijk in weinige jaren voltooid zijn."

Maar laat ons recht oordelen. Ook Elisabeth had niet weinig schuld!

Zij had aanvankelijk zijn aanvaarding van de landvoogdij afgekeurd; zij had door haar verregaande gierigheid niet genoegzame hulp in geld en troepen gegeven. Door haar vredesplannen en de afkeer in deze landen van elke vredehandel zat Leicester als tussen twee vuren.

Tenslotte: Leicester was geen Willem van Oranje, die als dienaar leiding gaf! De landvoogd tastte de rechten der gewesten aan, zodat ook deze er geen bezwaar in zagen de zijne neer te halen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen