Vaderlandse Geschiedenis

De vorige maal zagen wij, dat Leicester in Nov. 1586 plotseling naar Engeland was vertrokken, vooral in verband met de gebeurtenissen betreffende Maria Suart, die in deze dagen haar leven eindigde op het schavot.

Ook schreven wij, dat de Raad van State tijdens afwezigheid van de landvoogd in plaats van adviserend lichaam regeringslichaam zou zijn, maar al spoedig voor zijn taak niet berekend bleek, waarom de Staten Generaal zelf de taak overnam en verschillende wijzigingen tot stand bracht.

In Jan. 1587 volgde het verraad der engelse officieren Stanley en York, waarop Holland energiek ingreep en met Zeeland verschillende militaire maatregelen nam.

Ook de Staten-Generaal nam haar maatregelen. Zij zuiverde de Raad van State van enkele ongewenste vreemdelingen. >

In Febr. ontving Leicester van de Staten-Generaal via Oldenbarnevelt een zeer scherpe brief, terwijl een afschrift er van aan de Koningin werd gezonden.

afschrift er van aan de Koningin werd gezonden. Van alles kreeg de landvoogd te horen: over de gang van zaken, over zijn zgn. „achterraad" enz.

Niet allen in den lande waren 't echter met dit schrijven eens. Sommigen noemden het „een schendig stuk. een onbeschaamde stoutigheid, onder deksel der Staten-Generaal." Friesland, Groningen en Utrecht keurden het stuk scherp af.

Het engelse lid van de R-v. St. Wilkes had nop-getracht de verzending tegen te houden, maar dat was niet gelukt.

En Elisabeth? Zij was hevig boos. Was dit nu de dank voor de diensten door haar luitenant-generaal aan ons volk bewezen? Dan moest hij maar niet meer terugkeren en ze weigerde troepen en geld.

Deze bui ontlastte zich over de hoofden onzer gezanten, die juist waren gearriveerd, (zie vorig art.) De heren bleven er merkwaardig kalm onder en hielden hun doel voor ogen, waarvoor ze gekomen waren. Enkele engelse staatslieden, die ons wel genegen waren, trachtten te sussen en één van hen, Buckhurst, werd hier heen gezonden, om de zaak in 't reine te brengen en des landvoogds terugkeer te bewerken op een voor beide partijen bevredigende wijze.

De Staten wilden ten slotte wel onderhandelen, maar Oldenbarnevelt nam dit niet en vroeg zijn ontslag. Wist hij meer van wat er achter de schermen gebeurde ?

In alle geval, hij liet zich overhalen te blijven, maar onder conditie, dat er nooit over vrede met de vijand en anderszins zou gehandeld worden. Anders achtte hij zich gerechtigd en geroepen heen te gaan.

Vóór Buckhurst had Wilkes, die men persoonlijk niet ongenegen was, reeds getracht, de gemoederen tot kalmte te brengen. Door de Staten ontboden en naar zijn mening gevraagd, kwam hij met een merkwaardige theorie omtrent de souvereiniteit voor de dag.

„Bij ontstentenis van de vorst behoort de souvereiniteit de Gemeente (het volk) toe en niet U, mijne heren! (de St. Gen. en de St. v. H.)

Gij zijt slechts dienaren, ministers en gedeputeerden met commissiën en instructieën beperkt in tijd en bestier. Die gemeente had het gezag door U, als dienaren aan Leicester gegeven."

Bij gevolg zat volgens Wilkes de eigenlijke gezaghebber dan in Engeland. Algemeen neemt men aan, dat het de utrechtse burgemeester Van Deventer is geweest, die hem in dezen de nodige inlichtingen heeft gegeven.

Onze lezers zullen begrijpen, dat zo'n theorie juist olie in 't vuur was.

Hiertegenover stelden nu de Hollandse Staten hun zienswijze, neergelegd in een Deductie, of rechtvaardiging) die vervaardigd was door Frangois Francken, natuurlijk met medewerking van Oldenbarnevelt.

Dit stuk is zeer merkwaardig, want het is de grondslag geworden van het oligarchisch staatsrecht in de komende Republiek.

Onder een oligarchie verstaat men een regentenfamilie-, patriciërs regering.

Tegenover de, wat men zou kunnen noemen, democratische theorie van Wilkes, dringt Holland aan op de provinciale souvereiniteit, gecentraliseerd in de gewestelijke Staten en tracht dit nog historisch te staven. Op grond hiervan „meende het gewest het recht te hebben zich te verzetten tegen de maatregelen van de landvoogd en zijn Raad", die Holland daarom, nog eens aan scherpe critiek onderwierp.

Hou zou dat aflopen? Het kon niet uitblijven of het moest partijstrijd geven. Ën dat in zulk een gevaarlijke tijd!

Velen in den lande waren nog voor Leicester; zo de landprovinciën Utrecht, Gelderland, Overijsel; in Friesland had hij veel aanhangers. Zelfs in Holland waren er velen tegen hun Staten. De predikanten waren zeer voor de landvoogd „hopende door hem de kerke Gods krachtiger te kunnen vestigen."

Sonoy achtte alleen gehoorzaamheid verschuldigd aan Leicester, niet aan Maurits.

Van Deventer en Aysma gingen zelfs verzamelen blazen en wilden trachten de landprovinciën te verenigen, teneinde opnieuw de souvereiniteit aan Elizabeth te brengen. Lukte dat, dan moest de landvoogd zich aan 't hoofd stellen en dan Waar moest dat heen ?

Holland begreep, dat hij bakzeil halen moest. Wij konden de engelse hulp niet missen. Sedert Leicester vertrokken was, hadden wij geen rode duit meer ontvangen. Het krijgsvolk werd dientengevolge niet betaald en sloeg aan 't deserteren.

Zo ging er dan een schrijven naar Leicester, waarin deze werd uitgenodigd terug te keren; hem werd beloofd, dat hij het hem eenmaal opgedragen gezag onverkort zou behouden.

Maar nog aarzelde Elizabeth. Totdat er in Mei een ontstellend bericht binnen Londen kwam: Parma heeft het beleg om Sluis geslagen!

Zij begreep zeer goed, wat Parma's doel was. Een uitvalspoort te hebben voor een beraamde aanval op Engeland. Met behulp van een ontzaglijke vloot en een landingsleger van uit Sluis, zou dat geschieden.

Reeds in 't voorjaar had sir Francis Drake de koene engelse zeevaarder na een buitrijke tocht aan zijn meesteres gemeld, dat daar in de spaanse en portugese havens lustig gebouwd werd. En nu het beleg van Sluis! Haar aarzeling was geweken en in Juli 1587, stapte Leicester in Vlissingen aan wal.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen