Kerkgeschiedenis

Hernieuwing van het z.g. landskerkend.om. Twee stromingen hadden zich tijdens de reformconcilies vertoond; het curialisme en het eonciliarisme.

Het eerste streefde naar handhaving van de pauselijke macht, niet alleen op kerkelijke maar ook op politiek gebied; het andere naar de hegemonie van het concilie op kerkelijk terrein.

De overwinning lag wel aan de kant van het curialisme, maar toch had dit van zijn politieke macht ingeboet.

Dat bleek uit het streven naar vorming van nationale kerken. In de vroege M.E. bemerkten wij dit streven ook; daarna was het de „unitas ecclesiae", de eenheidskerk; nu ontstonden in W.-Europa niet alleen krachtige staten, maar de kerken van deze landen streefden naar een zo groot mogelijke onafhankelijkheid op haar terrein. Dat is het z.g. lands kerkendom.

Allereerst noemen wij Spanje, Het was de tijd van Isabella van Castilië en Ferdinand van Arragon, door wier huwelijk te spaanse eenheid tot stand kwam.

Door het concordaat van 1482 met de pauselijke stoel kreeg die staat de overmacht over de spaanse kerk en werden aan de Curie scherpe grenzen gesteld. Bv. bisschoppen werden benoemd uit door de regering genoemde personen; aflaat prediken mocht alleen geschieden met toestemming van de Kroon. Erger was de wederinvoering van de gruwelijke Inquisitie, aanvankelijk tegen Joden en Moren gericht; die wel met geweld tot het z.g. christendom werden bekeerd, maar toch nog in 't geheim aan hun godsdienst vasthielden.

Ook Frankrijk kreeg zijn nationale, zijn gallikaanse Kerk, waar bij de Kroon al weer heel wat macht wist te verkrijgen.

In Duitsland was de situatie heel anders. Het vormde geen eenheid maar was verdeeld in talrijke territoria en de paus had er vrij spel om zijn uitzuinigingspoiitiek toe te passen.

Natuurlijk verwekte dit een sterke oppositie der duitse vorsten tegen keizer en paus. Maar de uitzuigerij ging desniettemin door.

Wat het geheel niet kon doen, trachtten de afzonderlijke kleine staatjes te verkrijgen en met succes.

Feitelijk beschouwden hun vorsten zich als zovele landsheren en waren zij de patronen der in hun gebied bevindende kerk.

Een van hen, de hertog van Kleef zei het maar klaar: De hertog van Kleef is de paus in zijn gebied!

Oost-Europa. Terwijl dit alles in het Westen van ons werelddeel plaats greep, kon men ook in Oost-Europa grote veranderingen aanschouwen.

Het feit van betekenis was hier de verovering van Constantinopel door de Turken (3453.) De stad werd hoofdstad van het Osmanenrijk.

Maar het bleef er niet bij. Ook het Balkan schiereiland viel in hun handen en hiermee eindigde niet alleen het byzantijnse Rijk, maar ook de zelfstandigheid der byzantijnse Rijkskerk.

De Turken waren gewoon aan de door hen onderworpen volken geloofsvrijheid te laten. Zo ook hier in de grieks-orthodoxe kerk. Mede bleef de organisatie

V dezer kerk gehandhaafd. Maar het patriarchaat stond, gelijk te begrijpen is, onder het opperbestuur der Turken.

Vooral zagen dezen — en dat is ook weer te begrijpen — dat het schisma tussen oosterse en westerse kerk bleef bestaan. Immers de paus trachtte een nieuwe kruistocht op touw te zetten. Dit is echter niet gelukt.

Vroeger heeft men het wel eens zo voorgesteld, dat na de val van Constantinopel een stroom van geleerden naar het Westen verhuisde.

Dit is echter niet zo.

Het waren er maar enkelen en van dezen waren voorheen ook al in Florence gew T eest. er

Er heeft altijd wetenschappelijk contact bestaan tussen het Oosten en het Westen.

Het merkwaardige was echter, dat een groep van onderwerping verschoond bleef en dat waren de Rus-

sen. Zij beschouwden zich dan ook, politiek zo wel als kerkelijk, als de erfgenamen van het oost-romeinse Rijk.

Het pausdom na de Reformconcilies tot de Kerkhervorming.

De pausen hadden de hervormingsbewegingen niet begrepen. Integendeel. Zij gingen voort met hun strijd tegen het conciliarisme. Pius II en Leo X verklaarden dit een verdoemde ketterij te zijn.

De verwereldlijking van het pauselijke hof steeg ten top. De zonden waren hemeltergend, die bedreven werden. Maar wereldheerschappij was hun ontglipt; het enigste wat zij nog bezaten was de kerkelijke Staat. Een der beruchtste pausen in deze tijd is geweest Alexander VI Borgia en zijn even beruchte kinderen Lucrezia en Caesare Borgia. , , Het pauselijke hof", zegt zeker kerkhistoricus, „was een bordeal gelijk geworden; gif en sluipmoord waren de gebruikelijke politieke middelen."

Verder noemen wij nog Leo X onder wiens episcopaat de Reformatie doorbrak. Hij wordt ons getekend als geesteloos, genotzuchtig en kunstlievend.

't Was in deze tijd, dat de renaissance-gedachte doordrong, waarover wij bij een volgende gelegenheid moeten schrijven.

Girolamo Savonarola (1452—1498). Hij was een Florentijn, een zeer bekwaam theoloog, geweldig prediker en zeer visionair aangelegd. Te Florence stond hij aan 't hoofd van het klooster S. Maixio.

In zijn woonplaats heerste toentertijd het geslacht der Medici. Hiertegen bond hij de strijd aan en met hulp van het volk verdreef hij ze.

Hij deed nog meer: hij trad als boetprediker op tegen de weelde en de wereldgezindheid in zijn woonplaats.

Jezus moest koning worden in Florence.

Groot was zijn invloed op het volk. Hun weelde-artikelen stelden zij vrijwillig ter beschikking.

Maar volksgunst is zeer labiel. Toen ook de goddeloze Alexander VI Borgia door hem werd aangevallen, deed deze hem in de ban. Ook 't volk keerde zich van hem af, toen hij naar hun zin te streng werd. Het apparaat van de inquisitie werd in werking gesteld: hij werd gefolterd, opgehangen en verbrand.

Men merkte op, dat hij geen „voorloper" der Hervorming mag genoemd worden. Immers, hij keerde zich niet tegen de kerk noch tegen de leer der kerk.

P. J-LAMORé.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen