Kerkgeschiedenis

Hieronymus van Praag. Deze vriend van Hus was mede naar Constanz getogen, teneinde z.m. zijn vriend bij te staan. Omdat hij er ongeroepen heengegaan was en hij spoedig bemerkte, dat zijn aanwezigheid zijn vriend niets zou baten, ja, dat zijn eigen leven gevaar liep, besloot hij huiswaarts te keren.

Op de terugkeer werd hij echter gevangen genomen en in boeien geklonken naar Constanz teruggevoerd.

Ook hij onderging een harde gevangenschap, die een half jaar duurde.

Geprest door zijn rechters herriep hij tenslotte zijn gevoelens en verklaarde, dat het vonnis van Hus rechtvaardig was geweest.

En toch hield men hem gevangen, want men vertrouwde hem niet. Toen kwam hij tot zichzelf en zag zijn afval in. Hij vroeg nu een openbaar verhoor voor het hele concilie en hier trok hij manmoedig zijn herroeping in. Ook hij werd tot de brandstapel veiwezen en stierf in blijmoedig vertrouwen (30 Mei 1416). Men verhaalt, dat bij de terechtstelling een eenvoudig vrouwtje met een takkenbos kwam aandragen om de ketter mee te helpen verbranden! Hieronymus moest er zelf om glimlachen, maar sprak hoogst ernstig: „O, heilige onnozelheid! Die u bedriegt heeft duizendvoudige zonden." Zeer juist gezegd.

De Hussieten. De gewelddadige dood der beide mannen, Hus en Hieronymus, had een geweldige nasleep.

Tijdens de gevangenschap van Hus hadden de Hussieten in Bohemen tot leider een zekere Jacob von Misa. Een Waldenzer raadde deze aan bij het Avondmaal aan de leken niet alleen het brood maar ook de kelk toe te dienen. Hus ging hiermee accoord.

Ook over deze zaak had het concilie van Constanz een beslissing genomen, want er was over dit punt een hevige twist ontstaan tussen de godgeleerden van Praag en die van Constanz.

Er werd op het concilie besloten, dat ieder, die zich niet aan de ordinantiën der kerk onderwierp, als ketter zou gestraft worden.

Men begrijpt dat dit feit indertijd niet in het voordeel van Hus was geweest.

En nu kwam daarbij de dood der beide Bohemers.

Een storm stak op, niet alleen onder de adel maar ook onder het volk. Het werd een godsdienstige en een nationale beweging.

Te midden van de hevigste beroeringen stierf in 1419 koning Wenzel. Zijn broer, de bekende Sigismund, was nu aan de beurt om koning van Bohemen te worden, maar de stenden wilden hem, „die zijn woord gebroken had", niet erkennen.

Het werd een verschrikkelijke burgeroorlog, die 16 jaar duurde. De aanvoerder der Hussieten was Johan Ziska, de eenogige.

Zij stichtten op een steile berg de sterke vesting Tabor, zo genoemd in verband met Richt. 4 : 6.

Kruislegers werden op hen afgezonden, maar telkens leden deze de nederlaag.

Jammer was het, dat er onder de Hussieten onenigheid kwam.

Twee partijen ontstonden er, nl. de Calixtiners (dit woord is a f geleid van calix = kelk); ook wel genoemd Utraquisten (dit woord is afgeleid van „sub utraque — onder beide gedaanten, nl. brood en wijn.)

Als de Roomsen hen beloofden de volgende 4 punten toe te staan, zouden zij terugkeren in de schoot der kerk: le. avondmaal viering onder beide gedaanten; 2e. zuivere evangeliebediening in de landstaal; 3e. strenge kerkelijke tucht; 4e. prijs geven door dc geestelijkheid van de kerkelijke goederen.

De tweede partij waren de Taborieten. Deze waren de fanatieken, de onverzoenlijken die er niet aan dachten tot Rome terug te keren.

In 1433 had er op het reform-concilie van Bazel (we komen later op dit concilie terug) een samenspreking plaats met niet minder dan 300 Hussieten. Hun vier punten werden aangenomen en de domme Calixtiners keerden tot de roomse kerk terug.

Want men moet Rome kennen. Men was het natuurlijk met deze vier punten helemaal niet eens.

Meer en meer werden de artikelen dan ook beknot; paus Pius II weigerde ze zelfs te erkennen; ten slotte moest men de kelk in 't geheim gebruiken en een eeuw later waren er geen Calixtiners meer!

De andere groep bleef doorstrijden maar werd in 1434 bij Praag totaal verslagen en verstrooid.

Deze groep ging echter niet te gronde. Enkele tientallen jaren later hergroepeerde zij zich weer onder de naam van „boheemse en moravische broeders", rustige, kalme mensen, die bloedig vervolgd zijn, zodat ook zij hun toevlucht moesten zoeken in de holen der bergen.

Ook overgebleven boheemse Waldenzen voegden zich bij hen. Zij groeiden onder de verdrukking; bij 't begin der kerkhervorming hadden zij reeds 400 kerken.

Teneinde het verwijt te ontgaan, dat hun kerkelijke verrichtingen onwettig waren, hadden zij hun eerste bisschoppen laten ordenen door bisschoppen der Waldenzen.

De boheems-moravische kerk heeft dus wel een treffende geschiedenis doorgemaakt.

De Moderne Devotie. In de 14e eeuw ontstaat op onze vaderlandse bodem een zeer merkwaardige beweging, die men de Devotia Modema noemt, haar aanhangers noemde men de Broeders (Zusters) des Gemenen Levens.

Deze beweging draagt een eigen karakter; gelijk trouwens het godsdienstig leven in deze landen vanaf de invoering van het Christendom altijd een eigen stempel heeft gehad.

Begin der vorige eeuw begon men met de geschiedbeschrijving van deze beweging; maar slopen ook, gelijk bij nader onderzoek bleek, fouten in.

Om maar iets te noemen. Men heeft van de Broeders gezegd, dat zij een verstrekkende invloed op het onderwijs hadden. Men kreeg de indruk, dat zij school-

stichters en onderwijzers waren. Dit is niet juist. Wel oefenden zij veel invloed uit op de godsdienstige opvoeding, op het letten op handel en wandel der leerlingen, maar dat is nog geen onderwijs geven.

De man, die de stoot gegeven heeft tot deze beweging is de schepen-zoon Geert Groote van Deventer geweest. (1340—1384.) Over hem de volgende keer meer.

BLADVULLINCj

„Wie zijn consciëntie ophangt heeft te vrezen, dat de opgehangen consciëntie hem wordt tot een galg, in dit en in het toekomende leven."

(Perkins.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen