Vaderlandse Geschiedenis

De Unie van Utrecht. De Prins begreep zeer goed, dat, gelet op de loop der zaken in het Z., het broodnodig was, dat ook de gewesten in het N. zich nauwer aaneensloten.

Hij was het dan ook, gelijk hij later in zijn bekende Apologie schreef, die het eerst de Unie heeft gedreven en daarna bevorderd.

Aanvankelijk bleef hij achter de schermen en scheen zijn broer Jan van Nassau, stadhouder van Gelderland de ontwerper te zijn.

De Pring moest dit zo wel doen, omdat hij indertijd de Pacificatie van Gent had tot stand gebracht. Men zou hem anders al gauw voor een verbreker van zijn eigen maaksel hebben uitgemaakt.

Daarom vroeg hij aan zijn broer het initiatief te nemen. Gelderland, ook een belangrijk gewest moest voorop gaan; niet Holland en Zeeland, die toch al de naam hadden, dat zij naar de opperheerschappij in het N. streefden.

Men mene echter niet, dat alles bij de totstandkoming van een leien dakje ging. Neen, het had heel wat voeten in de aarde, aleer de Unie definitief ondertekend werd.

In 1578 werd in Arnhem de landdag van Gelderland gehouden. Het bleek, dat het graafschap Zutphen en de banneheren tegen toetreding waren. Friesland en zelfs niet eens op komen dagen en in Overijsel en Utrecht was men ook al tegen.

Op raad van de Prins zou men nog eens vergaderen binnen Gorcum en hier werd door Holland, Zeeland, Utrecht en Friesland cle Unie voorlopig getekend.

Maar kort daarop onttrok Friesland zich weer. Drente wilde er helemaal niet van weten.

Eindelijk volgde op 23 Jan. 1579 te Utrecht de definitieve ondertekening. Wat niet zeggen wilde dat het hele N. schouder aan schouder stond.

De eerste, die tekende was graaf Jan, enige vertegenwoordigers van de gelderse ridderschap en van

Zutphen; afgevaardigden van Holland, Zeeland, Utrecht en de Ommelanden (dus niet de stad Groningen.) Er waren ook enige weerstrevers; Middelburg had herrie met de prins en Amersfoort moest door middel van een beleg tot tekenen gedwongen worden.

Later tekenden nog enkelen, onder welke Rennenberg als stadhouder van Friesland, Groningen, Overijsel, Drente en Lingen. Maar Groningen-stad bleef hardnekkig weigeren.

Merkwaardig, dat ook enkele Vlaamse en brabantse steden toetraden, zoals Brugge, Gent, Antwerpen, Lier, Yperen, Breda enz.

Men ziet, er kwam heel wat kijken, eer al de schepen van , , de sevenlandse buurt", gelijk onze dichter Huygens later zou dichten, bij elkaar zouden blijven. Daar was zeemanschap voor nodig.

Op 29 Jan. 1579 werd de Unie afgekondigd van het utrechtse raadhuis.

Het Verbond had ook een wapen: een rood schild, waarop een gouden steigerende leeuw. In de rechtervoorpoot houdt hij een zwaard, in de linkerdito een bundel van 7 pijlen; op zijn kop een hoed als teken van de vrijheid.

De wapenspreuk luidt: Concord i-a res parvae creseunt; letterlijk vertaald: Door eendracht groeien kleine dingen; oftewel: Eendrach^ maakt macht.

Inhoud. Het staatsstuk bestaat uit 28 artikelen en is zeer interessant om te lezen. Het zou echter te veel plaatsruimte vergen, als alle artikelen werden opgenomen en behandeld.

Iets willen we er echter van zeggen.

In art. 1 staat, dat het een Verbond , , ten eeuwigen dage" zal zijn; alsof zij maar één landschap zijn; met dien verstande, dat elk gewest en iedere stad zijn bijzondere rechten zal behouden.

Art. 5 en 6. Er zullen algemene belas ingen geheven worden, vereist ter bescherming der gewesten.

Art. 8. Voor de verdediging van deze landen zullen de mannen tussen 18 en 60 jaar, uiterlijk binnen een maand worden opgeschreven. Alg. dienstplicht dus.

Art. 9. Men zal geen bestand of vrede sluiten, geen oorlog aanvangen, geen belastingen, de Generaliteit (d.w.z. het hele land) betreffence, instellen dan met eenstemmige bewilliging, (d.w.z. met algemene stemmen.)

Zo kan geen enkel gewest overstemd worden en behoefde geen enkele gewest mee te werken aan dingen waar het tegen was.

Maar „de gedienstigheden der practijk" waren vele. Toen bijna een eeuw later Johan de Wit in de Staten-Generaal een tocht naar Afrika wilde doorzetten (1664) en wist dat er omgekochte tegenstemmers zouden zijn, liet hij deze door zijn vrienden buiten de zaal lokken. Met alg. stemmen aangenomen!

Art. 13. Ten aanzien van de godsdienst mogen Holland en Zeeland naar goedvinden handelen.

De anderen gewesten mogen deze zaak regelen zoals zij willen. D.w.z. zij konden de bekende godsdienstvrede van de Prins toepassen of niet. Alleen mocht niemand ter zake van de godsdienst worden achterhaald of onderzocht. (inquisitie.)

derzocht. (inquisitie.) De Prins zei van deze Unie, dat zij niet deugde! De bedoeling was aanvankelijk gemeenschappelijke verdediging tegen alle gewelddaden hun in naam des konings of van zijntentwege aangedaan; tegen alle heren, landen en steden, die hun enig onrecht wilden aandoen.

Men bedoelde ook niet een Republiek te stichten, of de Pac. v. Gent op zij te zetten. Rooms en on-Rooms konden samenwerken.

Maar toch was die Unie een roemrijk lot beschoren.

Men begrijpt bijna niet hoe dit mogelijk was. Het was toch geen volmaakt stuk; allerlei leemten zaten er in. De kerk der aanstaande Republiek zou zijn de Gereformeerde Staatskerk.

Hoe dit mogelijk was? Zoals we reeds boven schreven over de gedienstigheden der praktijk. Men liet sommige artikelen onui'gevoerd.

Men onderstelde in de artikelen meer dan zij uitspraken. En zo kreeg de Unie een grote elasticiteit; geschikt te maken voor allerlei omstandigheden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen