Kerkgeschiedenis

Johannes Huis (1369—1415). Hij is de man geweest, die voor de eerstelingen van Wiclif in Bohemen propaganda heeft gemaakt.

Tussen de koningshuizen van dit land en Engeland bestonden namelijk wederzijdse betrekkingen en dit was oorzaak dat boheemse (tsjechische) jongelui naar Oxford togen en daar bekend werden met de leer van Wiclif.

De boheemse kerk was een kerk met een eigen stempel, omdat zij van griekse oorsprong was. In de grond der zaak moest zij van het rooms gedoe niets hebben. Voeg hierbij dat er in de 15e eeuw in Bohemen veel Waldenzen kwamen arbeiden en wij zullen begrijpen, dat hervormingspogingen hier een vruchtbare bodem moesten vinden.

Maar de pauselijke macht bekampte deze geestesrichting door de stichting van de universiteit van Praag (1348). De leerstoelen waren voor 't grootste deel bezet door bedelmonniken, die ijverig het roomse leersysteem voorstonden en propageerden. Dit kon de Bohemers niet aangenaam zijn.

Er was nog iets dat hen niet aanstond. Er waren namelijk onder de duizenden studenten vier groepen, die ieder gelijke rechten hadden: Bohemers, Beieren, Saksen en Polen. Hier konden dus gemakkelijk bewegingen ontstaan, die een kerkelijk en een nationaal cachet beide droegen. Onder zulke omstandigheden trad Hus in 1388 als hoogleraar in de wijsbegeerte te Praag op.

Hij was geboren te Hussinecz in Z-Bohemen als zoon van arme luitjes en had het dus wel ver gebracht. In 1405 werd hij door aartsbisschop S'bynko tot prediker in de Bethlehems kapel benoemd.

Met de gischriften van Wiclif was hij tot voor 1402 slechts oppervlakkig bekend; hij vond ze wel een beetje te ketters, vooral de beschouwing over het avondmaal.

Dit zou echter veranderen. In 1402 keerde de ridder Hiëronymus van Praag van Oxford terug en gaf als ijverig propagandist een reeks geschriften van Wiclif aan Hus. Hiermee was Hus het zo eens (uitgezonderd dan het punt van het avondmaal), dat ook hij ten slotte in wiclifaanse geest begon te prediken.

Het werd aan de universiteit een hevige strijd tussen de Bohemers en de andere groepen, waarbij het niet alleen ging om de stellingen van Wiclif, maar ook de nationale factor meewerkte.

In 1409 volgde een breuk. De duitse groepen leraars en studenten verlieten Praag en stichtten in Leipzig een nieuwe universiteit.

Zo had de partij van Hus het blijkbaar gewonnen, maar kwam ook de strijd los. De aartsbisschop stelde zich in verbinding met de paus te Rome, wat ten gevolge had, dat er een bul van deze tegen de Wiclificten verscheen en aan Hus nu het prediken in de kapel verboden werd. Maar Hu9 ging door.

Het werd een complete revolutie binnen Praag: de koning, de universiteit en de bevolking namen het voor hem op.

Hus werd in de ban gedaan en de stad met het interdict geslagen (1411.) Maar de nieuwe gedachten maakten voortgang, zelfs in Moravië.

In 1412 werd de gisting nog erger. Paus Johannes XXIII had een kruistocht tegen Napels in de zin en liet deswege aflaten verkopen, ook in Bohemen. Fel keerde Hus zich tegen die krijgsvoerende hiërarchie en die aflaten-verkoop.

Maar nu kwam er een keer. De theologische facultei te Praag keerde zich tegen Hus en de paus trof hem met de grote ban benevens het interdict over alle plaatsen waar hij vertoeven zou (1413). Hus beriep zich op de rechtvaardige rechter Jezus Christus.

Om de gisting niet groter te maken begaf hg zich naar zijn geboorteplaats; edelen beschermden hem.

Middelerwijl was het reformconcilie van Constanz (1414—18) bijeen gekomen. Keizer Sigismund was er veel aan gelegen, dat de zaken in Bohemen geregeld werden en daarom eiste hij, dat Hus zich naar Constanz zou begeven teneinde door middel van een religiegesprek tot overeenstemming met zijn tegenstanders te geraken. De keizer beloofde hem vrijgeleide. Reeds vóór de keizer arriveerde Hus ter plaatse en werd direct aangevallen door een paar van zijn landslieden, Prager theologen. Omdat hij verdacht werd van ontvluchtingspogingen werd hij in weerwil van zijn vrijgeleide (het ding was niet meer waard dan een reispas) in ketenen geklonken. Toen Sigismund arriveerde, protesteerde hij heftig tegen de vrijheidsberoving en eiste loslating'.

Maar men over'uigde hem, dat men een belofte, aan een ketter gedaan, niet behoefde te houden. De keizer was zo min, dat hij ten slotte om het concilie niet in gevaar te brengen Hus opofferde. Zo moest deze bijna heel alleen de strijd voeren. Slechts één trouwe vriend bleef hem tot het eind toe bijstaan en hem moed inspreken: de edele ridder Joh. von Chlum.

Zeven maanden lang volgden eindeloze, pijnigende verhoren in de gevangenis; maar herroepen deed hij niet! Eindelijk werd hem openlijk verhoor toegestaan. Maar tot verdediging van de waarheid liet men hem niet komen. Men eiste eenvoudig herroepping. De eerste maal was het een hevig tumult. Op de beide volgende vergaderingen zag hij kans te protesteren tegen valse aantijgingen en het „sola scriptura" te doen horen.

Zijn ootmoed, zachtmoedigheid, minzaamheid, de blijmoedigheid, waarmee hij zijn geloof beleed, deden hem zelfs op het concilie veel vrienden verwerven. Men drong er bij hem op aan, dat hij zou toegeven. Maar dat weigerde hij beslist. Op 8 Juni 1415 had het laatste verhoor plaats.

Op 6 Juli, hij was jarig, werd hij naar de domkerk gevoerd en veroordeeld tot de vuurdood. Vooraf werd hij ontwijd d.w.z. werden hem zijn priesterkleren onder het uitspreken van vervloekingen uitgetrokken en de miskelk uit zijn handen gerukt. Op zijn hoofd plaatste men een papieren muts met duiveltjes beschilderd en het woord „aartsketter" er op.

Ook had hij nog een predikatie aangehoord Rom. 6:6. over

Dit alles had plaats in 't bijzijn van Sigismund. Toen Hus protesteerde tegen zijn veroordeling en zei, dat hij ter vergadering gekomen was op het woord des keizers, kleurde deze hevig. Maar ingrijpen deed hg niet.

De tocht naar de brandstapel is voor de edele mar-

telaar een zegetocht geworden. Met waarlijk christelijke dapperheid heeft hij die volbracht. Biddend, de Heere prijzend, kalm, eindigde hij zijn leven en ging de eeuwige rust in.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen