Vaderlandse Geschiedenis

De instructie van Don Juan. In ons vorig artikel eindigden we met de vermelding van de inhoud van deze instructie.

Wat dit voor de Protestanten in Holland, Zeeland en in de overige gewesten betekende, laat zich gemakkelijk begrijpen.

Don Juan's doel was dan ook:15 gewesten tevreden stellen en dan Holland en Zeeland onder handen nemen.

Gelukkig heeft de Prins dit doorzien. Hij waarschuwde voortdurend en wees op de onbetrouwbaarheid der Spanjaarden.

Hij gaf de raad met de landvoogd te onderhandelen, alvorens de spaanse troepen verdreven waren. State, geadviseerd met de aanwezige spaanse troepen

Had niet Roda, het spaanse lid van de Raad het gezag des konings te handhaven? van

Wel had Don Juan dat geweigerd en gezegd langs vredelievende weg zijn doel te willen bereiken; maar het zei genoeg.

Eerste Unie van Brussel (1577.) Ondanks de waarschuwingen van de Prins bleken de Roomsen toch naar Don Juan over te hellen, vooral ook uit vrees voor de Protestanten.

Daarom bracht de Prins deze Unie tot stand, waarin handhaving van de katholieke godsdienst op de voorgrond stond.

Vóór alles moest vermeden worden, dat de Roomsen naar de landvoogd overzwaaiden en de Protestanten dientengevolge in groot gevaar zouden komen.

De Prins werd echter zeer teleurgesteld.

Don Juan ondertekende namelijk het Eeuwig Edict, waarin hij verklaarde accoord te gaan met de Pacificatie en de spaanse troepen weg te zullen zenden.

De Prins echter weigerde te ondertekenen, want Holland en Zeeland erkenden dit Edict niet.

De Staten-Generaal gaven nu aan de landvoogd ƒ 600.000 tot vereffening van de achterstallige soldij; de spaanse troepen verlieten het land en Don Juan deed officieel zijn intocht in Brussel.

Maar als hij meende, aardig in de richting opgeschoten te zijn, dan had hij 't toch mis. Immers, de Staten-Generaal blijven bijeen en hielden nauwlettend toezicht op hem.

Ook de Prins bleef wantrouwen zaaien: Spanjaarden waren niet te vertrouwen.

In Brussel ging het de landvoogd ook niet voor de wind.

wind. Men beledigde hem; hij stond aan laster bloot meende zich zelfs m zijn vrijheid bedreigd. en

Toen heeft hij een domme zet uitgehaald, nl. een aanslag gedaan op het kasteel van Namen, dat hij vermeesterde.

Hij had moeten begrijpen, dat hij zijn tegenstanders (vooral de Prins) prachtig in de kaart speelde en dat, - -nu zijn spaanse en italiaanse troepen vertrokken waren.

Ook op Antwerpen deed hij een aanslag. Maar deze mislukte door de waakzaamheid der zeeuwse vloot.

terug-En verder liet hij zijn weggezonden troepen komen !

De Prins kreeg schoon gelijk.

Een hevige storm stak op. Men vloog te wapen en begon diverse castella's, die nog hier en daar bestonden en een serie dreigingen vormden, op te ruimen: zo te Antwerpen, Utrecht, Gent, Valenciennes, Rijsel, Leeuwarden en Groningen.

Don Juan verkeerde in grote verlegenheid: Hij zag zijn fout in en bood — vredesvoorstellen aan!

De Staten-Generaal had er wel oren naar. Maar in Brussel had zich een comité van 18 burgers gevormd en dit comité dwong de Staten-Generaal de Prins naar Brussel te ontbieden; wat geschiedde.

Deze deed onder gejuich der bevolking, op 23 September 1577, zijn intocht in de stad en betrek weer als vroeger het paleis van Nassau, zij 't ook, dat de vorige glorie verdwenen was.

En reeds had Utrecht cle Prins tot stadhouder aangesteld.

De Prins zorgde er direct voor, dat de „vredesvoorwaarden" aanzienlijk verscherpt worden; tot grote ergernis van Don Juan over dat gedraai.

En wetende, dat zijn troepen weer op de terugmars waren, besloot hij aan dat geharrewar nu eens een eind te maken.

Matthias. Had Don Juan aan de koning geschreven: „Hij (nl. de Prins) is de stuurman, die het schip naar welgevallen leidt", er was nog een groep, die de wassende invloed van de Prins met argwaan aanzag en dat waren de Katholieke, zuidnederlandse edelen onder aanvoering van de meergenoemde hertog van Aerschot.

Zij zagen zeer goed in, dat de Prins het volk meer invloed wilde geven en dat juist zinde hen niet.

Het „Comité van 18" was al zover gegaan bij de Staten van Brabant er op aan te dringen de Prins tot ruwaard d.i. tot stadhouder van hun gewest te benoemen, hetgeen ook geschiedde.

Aerschot c.s. besloten nu de Prins een tegenspeler te bezorgen door het binnenhalen van een nieuwe landvoogd en dat was Matthias.

Deze was een broer van keizer Rudolf, dus ook een Habs'ourger, goed katholiek, hij zou dus wel een flink bestrijder van de Protestanten zijn, er was sprake van, dat hij met een spaanse prinses in 't huwelijk zou treden; natuurlijk moest hij 's Prinsen gezag helpen ondermijnen, kortom altemaal aanbevelingen, die hem zelfs bij Philips aangenaam zouden maken.

Maar het liep verkeerd. De „jonge heer" (zo noem-

de men Matthias) kon het tegen de Prins niet harden. Deze maakte hem geheel ondergeschikt aan de Staten-Generaal. Matthias bleek een meegaande figuur! Het volk noemde hem daarom , , 's Prinsen griffier."

Tweede Unie van Brussel, 't Is te begrijpen, dat de officiële landvoogd meer en meer op de achtergrond raakte. Ja, de Staten-Generaal ging zelfs zo ver, dat men hem eenvoudig aan de kant zette.

Nu kwam de Tweede Unie van Brussel tot stand en scheen de breuk tussen Rooms en niet-Rooms hersteld.

Maar Don Juan liet het er niet bij zitten. Zijn spaanse en itaiiaanse troepen waren inmiddels teruggekeerd en stonden onder bevel van Alexander Farnese, prins

(later hertog) van Parma. We zullen hem leren kennen als een buitengewoon knap veldheer.

Bij Gembloux in Henegouwen kwam het tot een treffen met de staatse troepen, die totaal verslagen werden.

Toch had Don Juan niet veel aan deze overwinning. Zijn broer, die hem ook nog wantrouwde, liet hem zonder geld en troepen zitten.

Matthias, Oranje en de Staten-Generaal achtten zich niet meer veilig in Brussel en verhuisden naar Antwerpen.

Dood van Don Juan. Al die gebeurtenissen waren te veel voor de landvoogd. Hij stierf als een gebroken man in een hut aan cle typhus, nog maar 32 jaar oud.

Vóór zijn sterven had hij het bevel aan Parma opgedragen. De broederliefde( ? ) van Philips betoonde zich daarin, dat hij het lichaam in stukken liet delen, deze in koffers pakken, naar Spanje overbrengen, daar weer in elkaar zetten en bijzettend, in de grafkelders van het Escuriaal. Dat spaarde de kosten van vervoer schandelijk!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen