Kerkgeschiedenis

De vorige maal wezen we op nieuwe geluiden, die vernomen werden uit verschillende werken, in deze eeuw verschenen. Zij toonden duidelijk, dat er een reactie kwam tegen de pauselijke wereldheerschappij.

Onder deze mogen wij ook rekenen, die van de Italiaanse dichter en jurist Dante. Over hem nog het een en ander.

Dante Alighieri. (1256—1321.) Hij was een Florentijn en leefde intens het bewogen leven van zijn tijd mee.

Zeker kerkhistoricus zegt van hem, dat hij voor Italië een even gelijke betekenis had als Luther later voor Duitsland. Dat zouden wij echter niet durven nazeggen.

Dante was een groot vereerder van Bernard en volgde deze na in zijn critiek op het pausdom.

Men bedenke echter wel, dat deze mannen de misbruiken bestreden maar niet de verkeerde beginselen, waarvan men uitging.

Toch hoort men bij Dante reeds het nieuwe geluid omtrent de verhouding van Kerk en Staat, over de geestelijke en wereldlijke macht des pausen.

Een tijdbeeld, benevens zijn ideeën en idealen heeft hij gegeven in zijn hoofdwerk, de „Divina Comedia, " de „Goddelijke Comedie." Het woord Divina is pas in de 15e eeuw bijgevoegd door bewonderaars.

Men stote zich verder niet aan het woord „Comedia"; het betekent eenvoudig: „blij-eindigend gedicht."

Dante maakt in dit gedicht in de geest een tocht door 3 rijken. Vandaar de 3 delen: de Hel, het Vagevuur en het Paradijs (bedenk, dat de dichter rooms is.)

Op die tocht ontmoet hij onderscheiden personen, zowel tijdgenoten als die voorheen hebben geleefd. Verschrikkelijke dingen komen in Hel en Vagevuur aan het licht. Ook menig paus ontmoet hij daar, wiens euveldaden openlijk worden vermeld.

Dante's leidsman — en dat is opmerkelijk — is geweest Virgilius.

Deze Virgilius was de zeer beroemde romeinse dichter, die vlak voor het begin onzer jaartelling leefde en ook bij christenen, vooral in de Middeleeuwen in een goede reuk stond.

Reeds hier bij Dante blijkt een interesse voor de klassieke Oudheid, die in deze eeuw zal toenemen en leiden tot de Renaissance.

Bernard had te voren in een werk, opgedragen aan zijn leerling paus Eugenius, zich heftig gekant tegen de wereldlijke macht des pausen. Dante doet dit ook in deze bewoordingen.

„O, zeg mij dan, of niet de Kerk van Rome. Door tweeërlei gezag in zich te dragen, In 't slijk verzinkt, zich en haar last bezoed'lend!

O, Marco, vriend! wat hebt ge waar gesproken! (Dus zeide ik) thans zie 'k in, waarom van erfgoed De zonen Levi's waren uitgesloten."

Dr Berkhof wijst in zijn handboek op de 19de vraag van De Heil. Men leze het daar.

Wie zich voor .het gedicht interesseert leze eens de prozavertaling van Dr Boeken, uitgegeven door de Wereld-Bibliotheek te Amsterdam.

Een tweede werk was „De Monarchia." Hierin leerde hij: ook het keizerschap is van goddelijke oorsprong en dus de evenboortige van het pausdom. Maar in zuiver geestelijke aangelegenheden is de wereldijke macht aan de geestelijke onderworpen.

In 1302 werd hij uit Florence verbannen. Hij stierf in ballingschap te Ravenna.

Het grote, westers Schisma. In 1377 keerde het pauselijke hol weer naar Rome terug.

Het was vooral de h. Catharina de Sienna, die de weg daartoe voor de toenmalige paus, Gregorius XI gebaand had. Zij was een tertiaire van de Dominicanen-orde, trouw verpleegster van pestlijders; tevens visionaire (iemand die gezichten ziet) en boetpredikster.

Onomwonden tastte zij de gebreken der pausen aan, en had veel invloed.

Reeds een jaar later (1378) stierf de paus. De kardinalen kozen als opvolger Urbanus VI, een Italiaan. Zelfs de franse kardinalen hadden daartoe meegewerkt.

Maar de vrede met deze was van korte duur. Urbanus ging zo onverstandig te werk, was zo heerszuchtig, dat hij weldra met die franse kardinalen overhoop lag.

Deze benoemden daarom kort en goed een nieuwe paus in hun geest, nl. Clemens VII. Deze trachtte met een leger zijn tegenstander te overwinnen, maar leed voor Rome de nederlaag. Hij vestigde nu zijn zetel te Avignon.

Hiermee begon het heilloze Schisma (— scheuring), dat bijna 40 jaren, van 1378 tot 1415 de kerk heeft verscheurd. Zoals het in dergelijke gevallen altijd gaat had iedere partij zijn aanhang. Dat Frankrijk voor Avignon koos, laat zich begrijpen, evenzo, dat Duitsland en Engeland aan de zij van Rome stonden.

geland aan de zij van Rome stonden. De banvloeken vlogen iustig van Avignon naar Rome en omgekeerd. Eigenlijk lag de hele toenmalige kerk onder de ban.

Dat deze treurige toestand ook op maatschappelijk gebied zijn verwoestende invloed deed gelden, laat zich begrijpen.

En voor de leken gaf het grote onzekerheid wat hun zaligheid betreft, 'die naar hun mening van de Kerk, d.w.z. van de paus afhing!

Verder oefende het een zware financiële druk uit, want ieder der pausen had contanten nodig.

Scheuringen ontstonden in monnikenorden en bisdommen, waar bisschoppen en tegenbisschoppen elkaar op 't vlijtigst bekampten.

Ook in ons bisdom Utrecht beleefde men een schisma. Bisschop Floris van Wevelinckhoven, aanhanger van Rome wist zich slechts met grote moeite te handhaven tegenover zijn tegenbisschop Reinoud van Vianen, aanhanger van Avignon.

Wat al verwarring, wat al onzekerheid.

Onze Geert Groote, die in deze tijd leefde, en over wie wij later meer zullen horen, wist ten slotte ook niet meer, wie het recht aan zijn zij had. Hij hield het maar met Rome.

En wij kunnen de man begrijpen, dat hij op zijn manier de verzuchting slaakte, dat die beide banvloeken slingerende pausen maar spoedig het hallelujah in de hemel mochten zingen!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen