J. Slauerhoff (1898-1936)

Het is een feit, dat de moderne mens verre staat van de gezapige rust uit de tijd van trekschuit en diligence. In die eeuw ging alles kalm zijn gang. Waarom zou men zich haasten? Na deze dag kwam weer wel een andere. In een dagreis was men heus zo ver nog niet gevorderd. Een reis vanuit Groningerland naar de

COLUMBUS UIT ELDORADO

Zeeuwse eilanden telde men niet als een peuleschilletje; het kostte heel wat hoofdbrekens eer zo'n uitstapje(!) was uitgestippeld. Hoeveel reizen moesten te voet afgelegd! Waarom je dan zo gehaast, als je toch weet, dat er uren gaans mee gemoeid zijn? Wat is de winst van een kwartier (door sneller te stappen) op een voetreis, die acht uren duurt?

Maar nu is het zo anders. Er zijn geen afstanden meer. De aarde is zo klein geworden. Mensen, die vroeger slechts zelden hun woonplaats verlieten, „doen" nu eventjes de Ardennen en Zwitserland. In één dag kom je met een luxe wagen in al de provincies van ons vaderland. En dit zijn dan nog reizen op de begane grond. Wat brengt de luchtvaart de landen (wat zeg ik? ), de werelddelen, dicht bijeen!

Het gevolg daarvan is, dat er niet veel nieuws meer te beleven valt. Ds moderne mens kent de wereld door en door. Geen wonder, dat er plannen in de maak zijn cm een reis naar de maan te ondernemen. In de vorige cquw maakte Jules Verne die reis in zijn stoute fantasieën.

Door dit jagen en trekken en vliegen ontstaat een sterke drift naar het onontdekte. Er is geen bevrediging. Het oog wordt trouwens toch niet verzadigd door zien. Is het ene bereikt, het andere trekt weer tot nieuwe avonturen. Het rustige wonen temidden van het volk (denk aan de Sunamietische) is er in deze tijd niet meer bij. Het is sleur gewoi'den, die ondragelijk verveelt.

Heel duidelijk heeft Slauerhoff (zie vorig artikel), dat rusteloze, onvoldane van de moderne mens weergegeven in een gedicht uit de bundel Eldorado. Deze naam, uit het Spaans, betekent goudland; figuurlijk genomen: het land van belofte.

De mens zoekt nu eenmaal naar iets dat hij vast kan houden; naar iets dat heel ver is en heel schoon. Maar dat is niet te vinden. Het valt alles zo tegen. Verder en verder moeten we gaan.

Om nu op het genoemde gedicht Columbus terug te komen: Slauerhoff beschrijft de historie van Columbus' tocht naar Amerika niet zo zeer, maar Columbus is de dichter zelf, de voortgedrevene naar het avontuur van het onontdekte. En zo wordt meteen uitgebeeld het rusteloze pogen om tot rust en bevrediging te komen van de mens, die het land der belofte op een verkeerde wijze zoekt. Eldorado is niet te vinden op de aarde. De jongeren van Jezus moesten hun hoofd omhoog heffen. Ddarvandaan kwam de verlossing. Niet van beneden. Paulus werd opgetrokken, omhoog! Daar zag en hoorde hij onuitsprekelijke dingen.

Ik laat nu hier het gedicht volgen:

„Als een drieëenheid dreef zijn kleine vloot Over het wijde, nooit bevaren water Naar 't land dat hij verwachtte, aldoor later, Maar vast, als aan 't eind van 't bestaan den dood.

Hij wist, zonder berichten en bewijzen, Het nieuwe werelddeel te liggen aan Een verre kim, en anders zou 't verrijzen Tijdens zijn naadring, diep uit d' oceaan.

Met door geen wrevel aangetast geduld Werd iedren dag de afstand uitgerekend, Op de nog lege kaarten aangetekend, En geen verwachting door de ruimt' vervuld.

Een enkel maal stond zijn gelaat verstoord, Wanneer de kleine Pinta achterbleef En hij des avonds in zijn dagboek schreef: „Wind vast, 't volk ontevreê, van land geen spoor."

Wanneer hij eenzaam zat in de kampagne Kwamen soms oproerkreten doorgedrongen; Hij vreesde dood noch leegte, alleen gedwongen Terug te keren naar 't gehate Spanje.

Toen eindelijk — op een ijle grijze lijn — Vreemd slank geboomte als met pluimen wuifde, En 't volk na lang bedwongen doodsangst juichte, Stond hij gebukt door diep verborgen pijn.

't Wonderend besef van wat hem had gedreven: Niet het begeren van schatrijke ontdekking, 't Verlangen voort te zeilen steeds; zijn leven Wist hij nu doelloos, eindeloos van strekking.

Hij droeg een voorgevoel van ballingschap: Na ongenade een lange kerkerstraf, Bevlekte glorie en gebroken staf, 't Oud hoofd gebannen in een monnikskap;

Reeds vastbesloten, in dien eersten stond, Op een klein schip met weinigen te vluchten; Reddend in 't eeuwig wijken van de luchten Een waan van ruim: de wereld is niet rond."

Het gedicht spreekt wel voor zichzelf. Het slot is veelzeggend: Columbus (de dichter, de moderne mens dus) is reeds vastbesloten, nu hij zijn doel toch denkt bereikt te hebben, weg te vluchten, immer verder, Waarom? Hij wil er niet é.& n, dat de wereld rond is; dat hij uiteindelijk op hetzelfde punt terecht zal komen: terug naar het gehate Spanje, de plaats van de ordelijke samenleving, waar niets te beleven valt dan dode sleur en schrikkelijke verveling. Ruimte moet er zijn. Steeds meer mogelijkheden. Al wijder en wijder strekken zich de verlangens uit. Er is geen bevrediging. Er is geen rust. De luchten moeten eeuwig wijken, maar het is een wa& n, een waan van ruim.

INDEX.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen