Grepen uit de Letterkunde

(22.)

Valerius „Gedenck-clanck" IV.

Het is haast ondoenlijk, al die gedichten uit Valerius' bundel af te schrijven, hoewel het lezen van de meeste dezer liederen de moeite wel waard is.

We worden, bij het lezen ervan, een kleine vier eeuwen teruggeleid en bevinden ons midden in de strijd onzer vaderen voor vrijheid en recht, inzonderheid de vrijheid van godsdienst; de strijd om het Spaanse en Roomse juk af te schudden.

Zoals de Engelse staatsman Churchill in de tweede wereldoorlog lange tijd aaneen niet anders dan „bloed en tranen" kon voorzéggen, zo bracht de worstelstrijd met Spanje voor ons land geruime tijd jammer en wee. Nu en dan waren er lichtpunten, maar vaak moest het gemartelde volk klaagliederen zingen.

Een roere ging door 't land, toen „vader Willem" dodelijk werd getroffen in het jaar 1584.

In Valerius' boek vinden we hierover het volgende:

Stort tranen uit.

Stort tranen uit, schreit luide! weent en treurt! Och, 't dunkt mij, dat mijn harte barst en scheurt! O dag! o dag! o donker-droeve dag! Wat is er al gehuil en groot geklag!

O Nederland! uw Vorst, uw Prins zo vroom! Die daar de blom was van d' Oranjeboom! Die door zijn deugd, u van het Spaans gesoord 1 ) Zo heeft beschermd, leit nu helaas vermoord!

Gelijk de zon het licht is van de dag, Zo ook deez' Prins ons licht te wezen plag. Die raad en daad hier bij ons is geweest Is nu ontzield, bij Gode leeft zijn geest.

Als de Maraan? ) 's lands vrijheid drukte zeer, Met moord en brand dat nog vervulde meer, Heeft deze Prins daar tegen hem gekant, En opgezet zijn goed en bloed voor 't land.

Gij vrome, wijl dat dit zo is geschied, En dat het nu kan wezen anders niet: Vertrouwt op God: door 's Prinsen spruiten haast Zal Spanje nog verward staan en verbaasd.

Met 's Prinsen spruiten worden de zonen van Prins Willem, Maurits en Frederik Hendrik, bedoeld. Prins Maurits heeft het gebouw van Nederlands vrijheid opgetrokken, nadat zijn vader het fondament had gelegd.

In 1622 werd Bergen op Zoom door de Spanjaarden belegerd door Ambrosius Spinalo en Louis de Velasco. Later kwam er nog versterking onder Cordua, zodat het Spaanse leger uit 60.000 man bestond. De Staten van Zeeland en de Staten-Generaal zonden troepen. Aan beide zijden vielen veel doden door mijnen en door het geschut. Prins Maurits trok vanuit Breda met een leger om de stad te ontzetten. Dit gelukte op de 3e October. Het beleg was de 17e Juli begonnen. De Spanjaarden moesten de aftocht blazen. Ze hadden 16000 man in de strijd om Bergen op Zoom verloren.

Valerius schrijft hierover: „Hierdoor is de Spaanse hoogmoed zeer gestuit, en zijn vermeten poffen en roemen gans terneder geslagen. Er zijn hierover, het ganse geünieerde^) land door, met grote blijdschap hartelijke dankzeggingen tot God onze Verlosser gedaan."

En dan volgt het bekende „Merk toch hoe sterk":

Merk toch hoe sterk nu in 't werk zich al stelt! Die t' allen tijd zo ons vrijheid heeft bestreden, Ziet hoe hij slaaft, graaft en draaft met geweld! Om onze goed en ons bloed en onze steden: Hoor de Spaanse trommels slaan! Hoor Maraans trompetten! Ziet hoe komt hij trekken aan! Bergen te bezetten. Berg op Zoom, houd u vroom 1 ), Stut de Spaanse scharen; Laat 's Lands boom 5 ) en zijn stroom Trouwelijk toch bewaren.

't Moedige, bloedige, woedige zwaard Blonk en het klonk, dat de vonken daar uit vlogen. Beving en leving, opgeving der aard, Wonder gedonder nu onder was dan boven Door al 't mijnen en 't geschut Dat men daaglijks hoorde; Menig Spanjaard in zrjn hut In zijn bloed versmoorde. Berg op Zoom houdt zich vroom, 't Stut de Spaanse scharen; 't Heeft 's Lands boom en zijn stroom Trouwlijk doen bewaren.

Die van Oranje kwam Spanje aan boord, Om uit het veld als een held 't geweld te weren: Maar alzo dra Spinola 't heeft gehoord, Trekt hij fluks heen op de been met al zijn heren. Cordua kruit spoedig voort, Zag daar niet te winnen, Don Velasco liep gestoord, 't Vlas was niet te spinnen. Berg op Zoom houdt zich vroom

't Stut de Spaanse scharen; 't Heeft 's Lands boom en zijn stroom Trouwlijk doen bewaren.

In het eerste couplet maken zich Spinola en De Velasco op om Bergen te nemen: ziet hoe hij aankomt! En dan wordt de wens uitgesproken, dat Bergen op JSoom. toch dapper moge zijn en de Spaanse legerscharen tegenhouden. Bergen is de sluitboom voor het land en de stad beheerst ook de brede Zeeuwse stromen.

In het tweede couplet wordt de hevigheid van het gevecht beschreven. Boven en onder de grond woedt de strijd.

In het slotcouplet komt „die van Oranje" (Prins Maurits) de Spanjaarden aan boord. Dat wil niet zeggen, dat de strijd vanuit zee geschiedde, maar eenvoudig: de Prins gaat de vijand aantasten. Merk de mooie woordspeling op: , , 't Vlas was niet te spinnen, " gemaakt van Velasco en Spinola. En dan volgt er triomfantelijk (geen wens meer zoals in het le couplet): Bergen op Zoom houdt zich dapper en het stuit de legers. Het heeft het belangrijke knooppunt te land en ter zee behouden.

INDEX.

!) gesoord is een woord dat zeer weinig voorkomt. Het betekent: gebroed.

2) Maraan = Spanjaard.

3) geünieerde land — de gewesten die zich verbonden hebben in een Unie, de Unie van Utrecht (1579.)

4 ) vroom betekende in die tijd dapper.

6 ) sluitboom, knooppunt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen