ALEXANDER COMRIE

(X.)

Zoals bijna elk mens - en elke predikant toch zeker - zijn vrienden en vijanden heeft, zo verging het ook Comrie. Was hij bij een gedeelte van het volk zeer geliefd, door een ander gedeelte van het volk werd hij met smaad en hoon overladen. Zijn tegenstanders hebben zich uitgesloofd, zoveel mogelijk kwaad van hem te zeggen. Over de strijd die Comrie daardoor te voeren kreeg, willen we u nu ook iets vertellen. In die strijd werd hij steeds terzijde gestaan door zijn trouwe vriend Ds Holtius, predikant te Koudekerke. Om die strijd te kunnen begrijpen, dienen we eerst te bezien, hoe de toestand der kerken was, toen Comrie in deze strijd betrokken werd. De kerk stond toen niet meer op dat verheven standpunt, waarop zij gestaan had in de dagen van de Dordtse Synode. Langzamerhand was zij daarvan afgedwaald en slopen allerlei ketterijen binnen. In beginsel weten Comrie en Holtius dit niet aan de strijd tussen Voetianen en Coccejanen, neen, het gif der ketterij was van een andere zijde naar hier overgebracht. De man, die hiermee begon was Jacobus Alting, professor te Groningen. Deze Alting loochende de onmiddellijke toerekening van Adams zonde aan al zijn nakomelingen en leerde, dat God een iegelijk mens zijn zonde wil vergeven, mits hij eerst uit zich zelf komt tot geloof en bekering.

Ook leerde Alting, dat de rechtvaardigmaking geschiedt deels uit genade en deels uit de werken.

Zo ontstond er dus naast de Voetianen en Coccejanen een derde partij, die steeds meer aanhangers kreeg. Na de dood van prof. Alting werd Ds Vlak van Zutfen de tolk van deze nieuwe partij, hoewel deze zich liet gebruiken als een werktuig in de hand van Dr Balthasar Bekker en Dr Roëll. Laatstgenoemde spoorden Ds Vlak aan zijn geschriften uit te geven.

Niettegenstaande de kerkelijke vergaderingen de stellingen van Vlak, Bekker en Roëll veroordeelden, kregen ze toch steeds meer aanhangers, vooral onder de professoren en de predikanten. Tot deze groep behoorde ook de grote tegenstander van Comrie nl. Ds Anthony v. d. Os, predikant te Zwolle. Ds v. d. Os openbaarde enige afwijkingen van de gereformeerde leer. Ondanks de waarschuwingen van enkele collega's wilde hij daarmee niet ophouden. Hierdoor ontstond er een strijd tussen hem en de meerderheid van de kerkeraad. Een twist, die zo hoog liep, dat ook stadhouder Willem IV in de strijd gemoeid werd en advies werd gevraagd aan de Leidse Theologische facultiteit. Het geschil te Zwolle werd langzamerhand ook buiten af bekend en dus spraken de meningen zich vóór of tegen Ds v. d. Os uit. Vooral toen het „Advys", dat de vijf professoren te Leiden gaven, gepubliceerd werd. Daar dit „Advys" ten gunste van Ds v. d. Os was, grepen nu de tegenstanders naar de pen. Ook de meerderheid van de Zwolse kerkeraad ontving bewijzen van sympathie o.a. van de kerkeraden van Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht, met de opmerking erbij, toch pal te blijven staan voor de zuivere leer der waarheid.

Allengskens werd de gehele kerkelijke wereld in de strijd betrokken en moest men partij kiezen. Dit begreep ook Comrie en op aandrang van zijn vriend Ds Holtius, wierp ook Comrie zich in de strijd. Doch er was nog een moeilijkheid. Volgens art. 55 D.K.O., moest voor het uitgeven van boeken approbatie (goedkeuring) worden gevraagd. Wanneer de schrijver van een boek iets schreef, wat de Approbateurs niet aanstond, dan

konden hieruit. grote moeilijkheden ontstaan. Comrie had dit meer dan eens ondervonden. Uit zijn „Catechismus" bv. moesten vier bladzijden worden verwijderd.

Wat de kwestie „v. d. Os" betrof, begrepen Comrie en Holtius heel goed, dat zij geen approbatie zouden verkrijgen, zolang de Leidse professoren (o.a. v. d. Honert en Schultens) hun invloed op de classis zo sterk konden doen gelden.

Daarom besloten zij af te wijken van de bepalingen der Kerken-ordening en de Staten en hun werken uit te geven zonder approbatie te vragen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen