TERUGBLIK OP DE EERSTE PERIODE.

In de Inleiding hebben we de afspraak gemaakt, om telkens na de behandeling van een geschiedenistijdperk in onderdelen, ook een overzicht over dat tijdvak te geven. We zijn nu aan het einde van zo'n tijdvak gekomen, dat we het t i j d p e r k der v e r d r u k t e kerk zouden kunnen noemen. Met Constantijn immers verkreeg de kerk erkenning en bestaansrecht en hielden verdrukking en vervolging op.

Het voordeel van een overzicht is, dat we de grote lijnen gaan zien, wat van bijzondere betekenis is voor het verstaan en doorzien van de geschiedenis. De onderdelen gaan op die manier des te meer leven.

Verschillende van die lijnen zullen we in dit overzicht volgen. Daartoe bezien we de kerk weer in haar p o-s i t i e ten opzichte van de Staat, in haar organisatie, in haar leer en in haar eredienst.

1. Wat haar positie betreft: De kleine, Vervolgde, ter dood veroordeelde Christusgemeente weet zich niet alleen tegenover haar vervolgers te handhaven, maar groeit uit tot een machtige kerk, die gevreesd, oogluikend geduld, ja, tenslotte erkend en gewaardeerd wordt en zo bestaansrecht en - zekerheid verwerft. Bovendien sluiten hoe langer hoe meer ook de welgestelden zich bij de kerk aan.

2. Wal haar organisatie aangaat: De verschillende, min of meer los van elkander staande gemeenten sluiten zich onder de druk der omstandigheden steeds hechter aanéén tot één katholieke (= algemene) kerk. Deze onderlinge band wordt door het Synodewezen, dat zich allengs ontwikkelt, tot uiting gebracht. De plaatselijke kerk vindt haar eenheid in de bisschop, die steeds meer de grote vertegenwoordiger der kerk wórdt, waardoor zijn macht en invloed gestadig toenemen. Onder de bisschoppen treden zij op de voorgrond, die aan het hoofd staan van de gemeenten in de provinciale hoofdsteden.

Maar bovenal de bisschop van Rome matigt zich grote macht aan, die echter door de anderen nog allerminst erkend wordt.

3. Wat haar leer belangt: Tegenover de critiek van het heidendom en tengevolge van het opkomen van allerlei dwalingen en valse leer, wordt de kerk genoodzaakt, de Evangelische waarheden te formule-* ren, scheiding te maken tussen Canonieke en Apocriefe boeken der H. Schrift, en een Christelijke theologie op te bouwen.

Onder het volk is de onkunde groot. De bisschop is dan ook de hoeder der rechtzinnigheid. Verschillende heidense begrippen doen hun invloed gelden in de godsdienstige opvattingen, waardoor allerlei dwalingen insluipen.

4. Wat haar eredienst raakt De soberheid van de eerste tijd «moet plaats maken voor allerlei praal en staatsie, omdat de rijke vorm de arme, voze en valse inhoud moet goedmaken. Verschillende van deze vormen werden geheel of gedeeltelijk uit het heidendom overgenomen.

Als wp nu van verre, in een overzicht, de zaak bezien hebben, dan denken we onwillekeurig: , , 't Was toen toch niet zo mooi gesteld in de kerk!" En inderdaad, 't was niet zo best gesteld. En toch

We moeten hier zéér voorzichtig zijn. Wanneer we het alledaagse leven van de oude Christenen nog even van nabij bekijken; als we zien, hoe hoog het zedelijke peil der Christenen stond tegenover de verworden, verdorven heidenwereld; als we denken aan de barmhartigheid in de verzorging van weduwen, wezen, besmettelijk-zieken, gevangenen, slaven, e.d., niet alleen als ze Christen, maar óók als ze heiden waren; als we acht geven op eerbied voor de vrouw, het huwelijk en het bezit van hun naasten, op hun offervaardigheid, hun afkeer van de wereld, hun mijding daarvan van het openbare leven, wat hen dikwijls in de grootste moeilijkheden bracht, — dan vervult ons dat alles toch met milder gedachten.

Wellicht was de kern van hun godsdienst goed, terwijl de vorm niet deugde. We moeten het de jonge kerk althans niet zo zwaar aanrekenen, als de tegenwoordige Roomse kerk, wanneer allerlei dwalingen in haar boezem huisden. Alles moest nog groeien, alles moest ook zijn vaste vorm en belijning nog ontvangen. De kerk, die bij een spoedige wederkomst des Heeren had geleefd, had niet veel waarde gehecht aan haar b e 1 ijd e n i s en leer, maar alle aandacht geschonken aan haar leven. Met dat al was ze echter nochtans ver afgedwaald.

Toch hebben we met opzet de geschiedenis van deze eerste periode haar donkere tint laten behouden. Er wordt al zoveel lichte verf opgesmeerd. De martelaarsgeschiedenissen, die worden doorgaans genomen tot onderwerp. Dat is heel best, maar de martelaars zijn maar een héél mager onderdeel der K.G. Werkelijk, een schets van Ignatius van Antiochië of Polycarpus van Smyrna geeft geen beeld van de tijd, waarin zij leefden. Daarom is dat behandelen van personen ook altijd zo gevaarlijk cn misleidend. Schets gerust personen, maar laat ze dan zien in hun omgeving en hun tijd, opdat niet de indruk wordt, gewekt, dat héél de kerk zijn beeld droeg. Om die reden is het veel béter, om bij voorkeuV niet personen tot onderwerp te kiezen, maar een bepaald t ij d p e r k te schetsen. Tracht elkaar inzicht te geven in het k a r a k t e r van een bepaalde tijd en het leven-der kerk daarin.

Daartoe is nu echt s t u d i e nodig, d.w.z. niet 't opzoeken van bronnen, 't nalezen ervan en 't dan weergeven in eigen bewoordingen. Dat is toch eigenlijk erg goedkoop! Neen: probeer je in te denken in de periode, die je wilt tekenen, tracht je in te leven in de persoonlijkheiu van de man, die je schetsen wilt. Dè, t is: studie maken van je onderwerp. Daar maak je jezelf en de anderen r\jker mee. Want, dan lééft het!!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen